Karolina Lubieńska-Pastuszko
LUBIEŃSKA Karolina Teresa, właściwie Stawarz lub Bzdyl, primo voto Hoppe, secundo voto Szuyska, tertio voto Pastuszko (28 października 1905 Benszce w Prusach – 25 kwietnia 1991 Warszawa),
aktorka.
Podawała też rok urodzenia 1906, a miejsce – Berlin. Była córką Józefa i Katarzyny z Sumarów; jej pierwszym mężem był inżynier Jan Hoppe (ślub 8 grudnia 1930, rozwód w 1934), drugim książę Wacław Szuyski (ślub 9 lipca 1934 w Warszawie, rozwód w 1940), trzecim dyrektor i kierownik artystyczny teatru Jan Zbigniew Pastuszko (ślub 26 października 1953 w Warszawie). W latach II wojny światowej związana była z aktorem Zbigniewem Rakowieckim (zob. t. 1). W Krakowie, gdzie mieszkała do 1929, ukończyła dziewięć klas żeńskiej Szkoły Wydziałowej im. Zbigniewa Oleśnickiego, uczyła się też tańca u Eugeniusza Koszutskiego. Prawdopodobnie już w sezonie 1919/20, a na pewno w 1920/21, brała udział jako chórzystka, w spektaklach operetkowych Teatru Powszechnego przy ul. Rajskiej; 19 lipca 1921 debiutowała tu w roli Gienia (Nasi najserdeczniejsi). W 1921/22 kształciła się w Miejskiej Szkole Dramatycznej; na popisie uczniów 23 czerwca 1922 w Teatrze im. Słowackiego wystąpiła jako Hesia w Moralności pani Dulskiej. Na tej samej scenie w lipcu i sierpniu tego roku, z zespołem Opery i Operetki tańczyła mazura w Halce. W teatrze przy Rajskiej występowała też w sezonie 1923/24 i w scenach baletowych czyniła „duże postępy” (Konstanty Krumłowski).
Równocześnie, w sezonie 1922/23–1924/25 była zaangażowana w Teatrze im. Słowackiego. Grała tu dużo ról, dziecięcych i młodych dziewcząt: Dziunię (Bracia Lerche), Dziecko (Dziady) – 1922; Isię (Wesele), Młodszego brata (Tragedia dzieci), Marię (Złoty wiek rycerstwa) – 1923; Giselę (Prawo pocałunku), Danusię (Krzyżacy) – 1924. Z zespołem tego teatru w lipcu i sierpniu 1924 występowała we Lwowie, np. w roli Zuzi (Damy i huzary). W sezonie 1925/26 była aktorką Zjednoczonych Teatrów Pomorskich Bydgoszcz-Toruń-Grudziądz. Zapamiętała ją z tego okresu Hanna Małkowska:
Patrzyliśmy zdumieni na tę «aktorkę» o dziecinnej niemal postaci, na buzię, której wydawało się, nigdy jeszcze nie tknęła szminka.
Taka była u progu swej pięknej kariery. W Balladynie uroczo grała Skierkę. W bezbłędnym operowaniu wierszem i wzorowej dykcji znać było dobrą, krakowską szkołę. Zgrabna, zwinna, czarowała urodą i wdziękiem młodości.
Występowała też w rolach: Elsinoe (Irydion), Mary (Świerszcz za kominem), Zośki (Szlakiem legionów), Lucyny (Dar poranka). W sezonie 1926/27 grała w Teatrze Nowym w Poznaniu, np.: Luizę (Intryga i miłość), Helenę (Sen nocy letniej), a od 1927/28 do listopada 1929 w Teatrach Miejskich w Łodzi, gdzie powierzano jej duże role dramatyczne, jak: Harfiarka (Wyzwolenie, 1927); Bronka (Śnieg), Donna Inez (Don Juan Tenorio) – 1928; Alina (Balladyna, 1929). Od 29 czerwca do 15 lipca 1929 występowała (wraz z Aleksandrem Węgierką) w Teatrze Małym we Lwowie jako Nelly w Poławiaczu cieni, a w październiku tego roku z aktorami teatru łódzkiego odwiedziła Kalisz.
W listopadzie 1929 została zaangażowana do Teatru Polskiego w Warszawie. Występowała tu do końca 1931, rozwijając swój talent „pod czujną i czułą opieką Szyfmana” (Edward Krasiński), u boku mistrzów tej sceny. Pierwszą rolę podlotka-Bronię w Czarującym emerycie zagrała na scenie Teatru Małego, ale jej właściwym warszawskim debiutem była rola Ewy Łasztówny w prapremierze Domu kobiet, 21 marca 1930. Wcześniej, Zofia Nałkowska zapisała w swoim dzienniku:
Liczę trochę na małą Lubieńską, jest w niej ton szczerości, poczucie rzeczywistości.
Krytycy (Lorentowicz, Boy, Słonimski) ocenili jej debiut jako: „niezwykle szczęśliwy”, grała z temperamentem i „naturalnością wyrazu”, sprawiając „prawdziwą niespodziankę”, podkreślali, że to „bardzo obiecujący talent”. W 1930 w roli Ewy występowała 2 i 3 maja w Wilnie, a od 13 do 16 maja we Lwowie. Potem w Teatrze Polskim grała: Jankę Aubrin (Papa), Korę (Noc listopadowa), Gwen (Dzień bez kłamstwa) – 1930; Wandę (Mąż z grzeczności, 1931), która
w II akcie wzruszyła kamienie
(Irzykowski)
oraz Julię (Romeo i Julia, 1931), jej największy sukces artystyczny w całej karierze aktorskiej. Boy określił ją jako „zupełnie niepospolitą”,
wzięta była przez młodą artystkę zadziwiająco pewnie, bez jednej fałszywej nuty, z urokiem młodości i szczerości,
z doskonałym wyczuciem!;
włożyła w rolę Julii żar uczucia, wdzięk dziewczęcy i słodycz wyrazu, które podbiły od razu największych sceptyków. Dała śliczne złudzenie dziecka przebudzonego do miłości,
zachwycał się Lorentowicz.
Była najlepszą Julią, jaką widziałem – młodziutka, nieprzytomna, przebita jak motyl szpilką miłości
i szekspirowskiej poezji, włoska, zmysłowa i dziecinna zarazem. Potem zrobiła się śmiała i bardzo sophisticated,
wspominał Marian Hemar.
Od początku 1932 do końca 1933 występowała w Teatrze Narodowym, m.in. jako: Elżbieta Valois (Don Karlos, 1932), Krysia w znakomitym przedstawieniu Mademoiselle (1932; obok Mieczysławy Ćwiklińskiej i Marii Dulęby) – miała w tej roli
wiele liryzmu i niezwykłą siłę ekspresji. Mała Lubieńska stała się już bardzo dużą Lubieńską,
pisał Słonimski. Pozytywne oceny zyskały też: Małgorzata (Pierwsza sztuka Fanny, 1932); Klara (Zemsta) i Gloria (Nigdy nic nie wiadomo) – 1933. Od sezonu 1934/35 do wybuchu II wojny światowej występowała na scenach Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej (po 1936 w Teatrze Narodowym i Nowym). Zwróciła uwagę w rolach: Sfinksa (Maszyna piekielna, 1935), ponownie Harfiarki (Wyzwolenie, 1935) – „pięknie mówiła swym miękkim, śpiewnym głosem”, jak zapamiętał Jerzy Kreczmar; Infantki (Cyd, 1935), Kordelii (Król Lear, 1935), Łucji Brandel (Wolna kobieta, 1937), ponownie Lucyny (Dar poranka, 1938). Jedne z ostatnich jej przedwojennych ról w 1939, to: Julia (Miłość czysta u kąpieli morskich) i Jackie Coryton (Week-end). W tymże roku, 4 lutego wystąpiła w wieczorze jednoaktówek Tadeusza Rittnera, Cypriana Kamila Norwida, i Józefa Czechowicza, które były reżyserską pracą dyplomową Wilama Horzycy na Wydziale Reżyserii Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Na sezon 1939/40 otrzymała angaż do Teatru Narodowego.
W latach 30. dużą popularność przyniosły jej role filmowe, szczególnie Hania w Dziesięciu z Pawiaka (1931), Ewa Pobratymska w Dziejach grzechu (1933) i rola tytułowa w Książątku (1937). Wystąpiła też: w Pałacu na kółkach (1932), Ostatniej eskapadzie (1933) oraz we Fredek uszczęśliwia świat (1936).
Podczas okupacji niemieckiej, od października 1939 pracowała jako kelnerka w pierwszej, otwartej przez aktorów, warszawskiej kawiarni „Cafe-Bodo”, a w 1940–44 w kawiarni „U Aktorek”. Należała do Armii Krajowej (III Zgrupowanie „Konrad”, od sierpnia 1944 Grupa Bojowa „Krybar”, Obwód Śródmieście). W czasie powstania wchodziła w skład czołówki teatralnej zorganizowanej przez Leona Schillera; wraz z Karolem Adwentowiczem, Wojciechem Brydzińskim, Tadeuszem Fijewskim, Marianem Wyrzykowskim występowała na Powiślu i w Śródmieściu. Po upadku powstania przedostała się do Podkowy Leśnej, stąd do Zakopanego, gdzie krótko pracowała jako kasjerka w kinie. Potem przyjechała do Krakowa; z Zofią Ordyńską i Wacławem Ściborem utworzyła mały zespół teatralny pod nazwą Teatr Objazdowy Aktorów Scen Warszawskich, który występował od 3 kwietnia do 30 października 1945 (z recytacjami i sztuką Dar poranka; po raz kolejny grała Lucynę), m.in. w Wieliczce, Będzinie, Dąbrowie Górniczej, Sosnowcu, Częstochowie, Kielcach.
Od 1 listopada 1945 do 31 stycznia 1946 występowała w Teatrze Kameralnym Domu Żołnierza w Łodzi, z dużym sukcesem, w roli Elizy Doolittle (Pigmalion). Po powrocie do Warszawy, od maja 1946 do końca sezonu 1957/58 należała do zespołu Teatru Polskiego, gdzie zagrała kilka dobrych ról: Głafirę (Wilki i owce, 1947), Matyldę (Odwety) i Astrid (Wiosna w Norwegii) – 1948; Jolantę (Dobry człowiek, 1950), Margrabinę Vauban (Król i aktor, 1952), Różę Byleńską (Dom kobiet, 1955; dublowała Aleksandrę Leszczyńską). W sezonach 1958/59–1961/62 występowała w Teatrze Klasycznym jako: Nieznajoma (Bezimienna gniazda, 1959), Ksenia Rumiancewa (Niebieska teczka, 1961), Anna (Czy to jest miłość?, 1962). Od sezonu 1962/63 do emerytury, na którą przeszła 1 stycznia 1976, zaangażowana była w Teatrze Narodowym; grała na tej scenie jeszcze do 1986. Z nielicznych ról, w których tu wystąpiła, warto wymienić: Helenę (Lekkomyślna siostra, 1963), Aurorę (Ciężkie czasy, 1968), Gizę (Zabawa w koty, 1973), Lalę wdowę (Trzema krzyżykami, 1979) i Marię Josefę (Dom Bernardy Alby, 1986), w której obchodziła jubileusz 65-lecia pracy artystycznej i 80-lecia urodzin.
Niewysoka, drobna, o ogromnych oczach, delikatnych rysach twarzy, jasnych włosach, była gwiazdą przedwojennej Warszawy, jedną z najpiękniejszych polskich aktorek (w opinii np. Irzykowskiego, Iwaszkiewicza). Miała charakterystyczny głos o nieskazitelnej dykcji, niezwykle dźwięczny, ciepły i melodyjny, który nie zmieniał się wraz z upływem lat. Predysponowana była do ról lirycznych, ale żywy temperament i wdzięk sprawiał, że z równym powodzeniem występowała w komediach, farsach czy klasycznych dramatach. Według Jana Ciecierskiego najlepiej czuła się w komedii. Boy uważał, że „raczej nie jest z temperamentu aktorką farsową”, Irzykowski nazywał „pierwszą i jedyną amantką naszej sceny”. Po latach, Stanisław Marczak-Oborski zaliczył ją do grupy
tzw. amantek o różnych rodzajach talentu, ale zawsze mających pełne kwalifikacje do grania dużych ról, przy tym odznaczających się urodą i swoistym «warszawskim sznytem».
Po wojnie nie była już tak często obsadzana, Józef Galewski zanotował:
Lubieńską widuje się na scenie tak rzadko, że zdaje się czasami, że wycofała się ze sceny zupełnie. [...] Jedna z wielkich gwiazd aktorskich młodszego pokolenia, ale w jakiś niepojęty sposób nie wyzyskano jej wszystkich możliwości.
Wierna publiczność warszawska z wielką życzliwością witała jej każdą nową rolę. Swój kunszt i talent zaprezentowała np. jako Głafira w Wilkach i owcach. Potem szeroko komentowana była rola Róży Byleńskiej (1955), którą krytycy zaliczali do najlepszych w niedużym ilościowo dorobku powojennym aktorki. Ciekawe sylwetki bohaterek wykreowała też: w Bezimiennej gwieździe, „wyglądała ślicznie”, „grała znakomicie”; w Lekkomyślnej siostrze była „szczerze wzruszająca”; w Zabawie w koty „przezabawna”, a w znakomitym epizodzie w Domu Bernardy Alby nakreśliła
liryczny portret owładniętej szaleństwem babci
(Tomasz Miłkowski).
W czerwcu 1957 z zespołem Teatru Polskiego i Domem kobiet występowała w Londynie (na scenie Scala Theatre). Poza Warszawą, jej sukcesem był powrót do Cyda – zagrała Infantkę w Teatrze Współczesnym w Szczecinie (1957) oraz w Białymstoku (1958) i na obu scenach sztukę reżyserowała.
Rolę swą zarysowała prosto i subtelnie. Znakomicie prowadziła dialog, stworzyła postać żywą, utrzymaną w pastelowych kolorach,
pisał H. Bieniewski po premierze białostockiej.
Widowisko było szybkie, czyste sytuacyjnie, logiczne i w niczym nie przeciągnięte,
miało „pewną, dyskretną stylizację teatralną”, oceniał reżyserię Andrzej Władysław Kral. W grudniu 1959 grała Olimpię (Aktor) w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku; w 1967 w Operetce warszawskiej Augustę Panicetti (Niedziela w Rzymie), a w 1973 w Starej Prochowni w Warszawie Suknię 6 (Gwiazda). Wszystkie jej role, począwszy od podlotków, poprzez kobiety dojrzałe, do matron,
zyskiwały jej osobisty wdzięk, ciepło i niezwykłą naturalność, którą podkreślała rzadko dziś spotykaną umiejętnością scenicznego mówienia
(„Goniec Teatralny”).
Do końca zachowała też świetną sylwetkę, urodę i wspaniałą kondycję (przed wojną była wysportowana, uprawiała taternictwo, wioślarstwo i pływanie).
Brała udział w koncertach recytatorskich na estradach całego kraju, sama uczyła recytacji i prowadziła amatorskie konkursy recytatorskie na terenie Mazowsza. Po wojnie zagrała Matkę Ewy Pobratymskiej w filmie Dzieje grzechu (1975); występowała w kilkunastu spektaklach Teatru TV, np.: w Prowincjuszce (1961), Po upadku (1976) i w wielu rolach w słuchowiskach radiowych, zarówno przed wojną, jak i po 1945.
Od 1973 była Członkiem Zasłużonym SPATiF-ZASP-u, a od 1976 należała do Kapituły Zasłużonych Członków tego związku. Tabl. 23.
Bibliografia
Almanach 1990/91; Boy: Pisma t. 23–28; Bydg. leksykon teatr. (il.); Byrski: Teatr-radio s. 110; Ciecierski: Zwyczajne życie; Dąbrowski: Na deskach t. 3; Fallek: Cztery sezony; Grzymała-Siedlecki: Z t. warsz.; Hemar; Irzykowski: Recenzje; Irzykowski: Pisma teatr. t. 3, 4; Iwaszkiewicz: T. Polski; Krasiński: Jaracz; Krasiński: T. Polski 1913–39 (cyt. Nałkowskiej; il.); Kreczmar: Drugi notatnik; Kwaskowski; T. Lenczewski: Genealogie rodów utytułowanych w Polsce t. 1, Warszawa 1996; Limanowski: Duchowość; Lorentowicz: T. Polski s. LXXII; il. s. 157; Małkowska: Teatr, Mamontowicz-Łojek: Terpsychora (cyt. K. Krumłowskiego); Marczak-Oborski: Teatr czasu wojny; Marczak-Oborski: Teatr 1918–39 (cyt.); Mościcki: Teatry 1939 (il.); Mościcki: Teatry 1944–45; Ordyńska; Parandowski; Pleograf (il.); Poskuta-Włodek: Dzieje 1918–39 s. 314 (błędnie jako Łubieńska); Słonimski: Gwałt; Wajda-Woźniakowska: Repertuar 1918–26; Wierzyński: Wrażenia; Wilski: Szkolnictwo; Wilno teatralne; J. Życzkowski: Gaudeamus igitur, Kraków 1974; Głos Nar. 1945 nr 44; Gon. Teatr. 1991 nr 18; Kal. T. Pol. 1967/68 nr 21, 22 (E. Szwankowski: Repertuar T. Małego): Kur. Warsz. 1926 nr 136, 1937 nr 141, 1938 nr 27, 1939 nr 68; Film 1998 nr 9 (il.); Nowa Kultura 1958 nr 50 (H. Bieniewski); Odra 1947 nr 24; Pam. Teatr. 1963 z. 1–4 s. 19–21, 60, 1973 z. 3–4 s. 432, 436, 444, 445, 448, 451, 453, 464, 1974 z. 3–4 s. 347 (il.), 1997 z. 1–4 s. 29, 45, 47, 98, 102, 185, 372 (il.), 520, 522, 528, 530 (il.), 531 (il.), 536, 551–555, 2008 z. 3–4 s. 55; Teatr 1938/39 nr 4–5, 1958 nr 24 (A.W. Kral); Trybuna Ludu 1986 nr 121 (T. Miłkowski); Tyg. Ilustr. 1930 nr 14 (il.), 1931 nr 46 (il.), 1935 nr 42 (il.), 1938 nr 7 (il.); Życie Warsz. 1955 nr 144 (A. Grodzicki), 1991 nr 102; Akt ślubu nr I/II/2412/1953 i zgonu nr I/1355/1991, Arch. USC Warszawa; Akta (fot.) ZASP; Afisze, MTWarszawa; Afisze, programy, wycinki prasowe, IS PAN; Arch. J. Pastuszki, ITWarszawa; Galewski: Pamiętnik mps s. 185; Hałabuda: Repertuar, www.filmpolski.pl; www.1944.pl
Ikonografia
S. Tomaszewski-Miedza: Dwa portrety L. w grupach kilkuosobowych: „Wśród powstańców Warszawy” i „Czołówka Powstańcza Aktorów na ul. Zielnej przebiega na wysunięty powstańczy odcinek”, akw., tempera – MHWarszawa; J. Żebrowski: L. jako Róża Byleńska (Dom kobiet), karyk., rys., repr. Express Wiecz. 1955 nr 144; Fot. – Bibl. Nar., IS PAN, ITWarszawa, MTWarszawa, NAC.
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
Biogram w Almanachu Sceny Polskiej
Karolina Lubieńska, l°v. Hoppe, 2°v. Szujska, 3°v. Pastuszko (30 X 1906 Berlin - 25 IV 1991 Warszawa), aktorka. Ukończyła w 1922 Miejską Szkołę Dram. pod kier. J.Wiśniowskiego w Krakowie i w 1.1922-25 występowała tamże na scenie T.im.Słowackiego, pierwsze jej role, to m.in.: Isia ("Wesele" Wyspiańskiego), Elf ("Sen nocy letniej" Shakespeare'a), Dziecko ("Dziady" Mickiewicza). W sez. 1925/26 była w zespole Zjednoczonych T.Miejskich Bydgoszcz-Toruń-Grudziądz, grała Skierkę ("Balladyna" Słowackiego), Mery ("Świerszcz za kominem" Dickensa), Elsinoe ("Irydion" Krasińskiego), Beluchnę ("Mąż o dwóch żonach" Coolusa), w sez. 1926/27 w T.Nowym w Poznaniu występowała jako Ksieni ("Siostra Beatryks" Maetrelincka). W 1.1927-29 była aktorką T.Miejskiego w Łodzi, grała np., Zosię ("Dziady" Mickiewicza), Harfiarkę ("Wyzwolenie" Wyspiańskiego), Sonię ("Carewicz" Zapolskiej). Jesienią 1929 z zespołem łódz. T.Kameralnego pod dyr. B.Gorczyńskiego odwiedziła Kalisz. Od listopada t.r. występowała w Warszawie: w T.Polskim, Małym, Narodowym, Nowym i Letnim, stając się, od pierwszych ról: Ewy ("Dom kobiet" Nałkowskiej) i przede wszystkim Juli ("Romeo i Julia" Shakespeare'a), ulubienicą publiczności i krytyki. Uważano ją za jedną z najpiękniejszych i najwybitniejszych aktorek scen warszawskich. W 1.30-tych grała m.in. Krystynę ("Mademoiselle" Devala), Małgorzatę ("Pierwsza sztuka Fanny" Shawa), Klarę ("Zemsta" Fredry), Inez ("Don Juan" Zorilli), Glorię ("Nigdy nic nie wiadomo" Shawa), Kordelię ("Król Lear" Shakespeare'a), Infantkę ("Cyd" Corneille'a - Wyspiańskiego), Luizę ("Intryga i miłość" Schillera), Elżbietę ("Don Carlos" Schillera), Alinę ("Balladyna" Słowackiego). Sukcesy przyniosły jej także przedwojenne role filmowe: Hania ("Dziesięciu z Pawiaka" 1931), Cyrkówka Fioretta ("Paląc na kółkach" 1932), Ewa Pobratyńska ("Dzieje grzechu" 1933), Wanda ("Ostatnia eskapada" 1933), Irma Karska ("Fredek uszczęśliwia świat" 1936), Władzia ("Książątko" 1937). Wojnę przeżyła w Warszawie. W dniach powstania warsz. brała udział w imprezach i koncertach powstańczych, m.in. w przedstawieniu Schillerowskiej "Kantaty na otwarcie Teatru Narodowego" w kawiarni "U Aktorek" na ul. Mazowieckiej (15 VIII 44). W okresie powojennym występowała początkowo w T. Objazdowym Aktorów Scen Warsz. (1945), następnie w T.Kameralnym Domu Żołnierza w Łodzi (sez. 1945/46), gdzie zagrała jedną ze swych najlepszych ról - Elizę ("Pigmalion" Shawa), po czym wróciła do Warszawy. W 1.1946-58 występowała w T.Polskim, po raz pierwszy jako Ewa ("Papuga" Korcellego), następnie przejęła po E.Barszczewskiej rolę Lilli Wenedy w dram. Słowackiego, ponadto grała Głafirę ("Wilki i owce" Ostrowskiego), Matyldę ("Odwety" Kruczkowskiego), Astrid ("Wiosna w Norwegii" wg Engstranda), Margrabinę Vauban ("Król i aktor" Brandstaettera), Jessie ("Juliusz i Ethel" Kruczkowskiego), Różę ("Dom kobiet" Nałkowskiej). W 1.1958-62 w T.Klasycznym zagrała m.in. w specjalnie dla niej wystawionej "Burzy" Ju rolę Czou Fan-i, a na scenie w T.Rozmaitości Nieznajomą ("Bezimienna gwiazda" Sebastiana) i Annę ("Czy to jest miłość?" Bystrzyckiej). Swą popisową rolę Infantki w "Cydzie" grała w tym okresie gościnnie, m.in. w T.Współczesnym w Szczecinie (1957) oraz w T.im.Węgierki w Białymstoku (1958). W 1.1962-76 była aktorką T.Narodowego w Warszawie, gdzie występowała m.in. w rolach: Anny ("Sprawa" Suchowo - Kobylina), Heleny ("Lekkomyślna siostra" Perzyńskiego), Aurory ("Ciężkie czasy" Bałuckiego), a na scenie T.Małego Gizy ("Zabawa w koty" Orkeny`ego). Gościnnie występowała w T.Stara Prochownia jako Suknia 6 ("Gwiazda" Kajzara, prem. 1973). Od 1 I 76 była na emeryturze. W sez. 1985/86 występowała gościnnie w T.Narodowym jako Maria Josefa ("Dom Bernardy Alba" Lorki) i rolę tę zagrała też w nast. sez. z okazji jubileuszu 65-lecia pracy scen. i 80-lecia urodzin (październik 1986). W swym dorobku aktorskim miała ponad 200 ról filmowych, 130 radiowych, udział w licznych koncertach poetyckich na estradach całego kraju, a także sporadyczne reżyserie, m.in. w T.im.Węgierki w Białymstoku przygotowała "Cyda" Corneille'a - Wyspiańskiego (sez. 1958/59). Była członkiem zasłużonym ZASP od 1973, potem w kapitule zasłużonych ZASP od 1976.
Źródło: Almanach Sceny Polskiej 1990/91 tom XXXII, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1996
