Osoby

MAJDROWICZ Maria, primo voto Karszo-Siedlecka, secundo voto Zakrzeńska (13 grudnia 1899 Częstochowa – 4 października 1984 Kraków),

aktorka. 

Podawała rok urodzenia 1900. Pochodziła ze znanej rodziny teatralnej; była córką aktora i dyrektora teatru Eugeniusza Majdrowicza i aktorki, Sylwestry z Adlerów, spokrewnionej z aktorami i tancerzami o tym nazwisku (oboje zob. t. 1). Pierwszym jej mężem był przemysłowiec, Tadeusz Karszo-Siedlecki (ślub protestancki w 1931; rozwiodła się), drugim ziemianin, Władysław Zakrzeński (ślub 19 lipca 1934 w Częstochowie). Na scenie zaczęła występować w zespole ojca już jako dziecko, np. w marcu 1908 w Bohaterskich dzieciach, wystawionych w prowadzonym przez niego teatrze w Sosnowcu. Zapewne też pod kierunkiem rodziców uczyła się aktorstwa. W 1913–15 brała udział w przedstawieniach (np. w Hekabe) Akademickiego Koła Artystycznego Miłośników Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Debiutowała 20 maja 1916 w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie rolą Wojewodzianki (Zaczarowane koło). W zespole krakowskim pozostała do końca sezonu 1917/18, grała tak zwane naiwne i amantki, m.in.: Marysię (Intryga naprędce), Melę (Moralność pani Dulskiej), Martę Wielhorską (Tamten), Księżnę Chavreuse (Maria Leszczyńska), Stellę (Fantazy), Sonię (Carewicz). Według Franciszka Rychłowskiego, prawdopodobnie występowała przed 1918 w Kijowie. W okresie krakowskim związała się (na kilka lat) z Aleksandrem Zelwerowiczem, z którym od sezonu 1918/19 przeniosła się do Teatru Polskiego w Warszawie. Jej pierwszą rolą była tu Rozyna (Cyrulik sewilski, 25 września 1918; reżyseria Zelwerowicza), potem grała: Izabelę (Dwie cnoty), Karolkę (Rzeczywistość), Klarę (Zemsta), Małgorzatę (Pierwsza sztuka Fanny). 

W sezonach 1919/20 i 1920/21 należała do zespołu Teatru Rozmaitości, gdzie grała: Zofię (Kolombina), Rózię (Asystent), Kleopatrę (Cezar i Kleopatra), ponownie Stellę (Fantazy). W lutym 1920 „Krakowski Przegląd Teatralny” zapowiadał szereg jej gościnnych występów w „jednym z krakowskich teatrów”. W maju 1920 wystąpiła w przedstawieniu Reduty w roli Nelly w pierwszej premierze Papierowego kochanka; w drugiej, rolę tę reżyser powierzył Wandzie Osterwinie. Obie aktorki, według Wacława Grubińskiego, były „arcyśliczne”, ale

Panna Majdrowiczówna – bogata w rysunku

i wytworna 

(S. Pieńkowski).

W sezonach 1921/22 i 1922/23 znów występowała w warszawskim Teatrze Polskim, w rolach Ofelii (Hamlet), Arlety (Górą serce), Heleny (Pan Jowialski), Alicji Grey (Beverley); w teatrze Maska (styczeń 1922) oraz w Teatrze Komedia (trzeciej scenie pod dyrekcją Szyfmana), np. jako Róża Pompon (Musisz być moją, kwiecień 1923), a w sali Wodewilu brała udział w porankach dla dzieci (styczeń 1923). Potem wróciła do zespołu Rozmaitości i na inaugurację sezonu 1923/24 zagrała ponownie Klarę w Zemście, przedstawieniu słynnym z tak zwanej ,,brylantowej” obsady mistrzów sceny polskiej, obok Wincentego Rapackiego, Mieczysława Frenkla, Ludwika. Solskiego, Felicji Pichor-Śliwickiej, Kazimierza Kamińskiego, Stefana Jaracza i Juliusza Osterwy (w jego reżyserii); później występowała w tej roli wymiennie z Haliną Cieszkowską. W tym sezonie zagrała też Różyczkę (Romantyczna panna) i Burmistrzankę (Ptak). 

Od 1924 zapewne do 1931 była aktorką Teatru Narodowego (sama podawała, że do 1934); na jego inaugurację (3 października 1924) zagrała Harfiarkę (Wyzwolenie), potem Donnę Inez (Don Juan Tenorio, 1924), Zofię (Damy i huzary, 1925), Irenę (Uśmiech losu), Anielę (Śluby panieńskie) – 1926; Helenę (Pan Damazy, 1927), po raz trzeci Stellę (Fantazy, 1929), Florę (Pan Geldhab, 1930), Marynę (Jastrząb, 1931). Grała też często w Teatrze Letnim, m.in.: Ginę (Pierścień z szafirem, 1924), Agnieszkę (Złota Czaszka, 1927), Królową (Książę małżonek, 1930). Wystąpiła w dwóch filmach: Orlę (1927) i Mocny człowiek (1929), brała czasem udział w słuchowiskach radiowych. Po wyjściu drugi raz za mąż zamieszkała w majątku męża w Sieborowicach koło Michałowic w Krakowskiem. 

Lata wojny i okupacji niemieckiej przeżyła w Sieborowicach. Po wojnie, dekret o wywłaszczeniu pozbawił rodzinę majątku. Przeniosła się do Krakowa i zaangażowała do Miejskich Teatrów Dramatycznych, najpierw na sezon 1947/48, potem od 1 marca 1950 do 31 grudnia 1951 (rozwiązano z nią umowę o pracę). Zagrała tu Dorotę w Adwokacie i różach (1948). W sezonie 1954/55 występowała w Teatrze Nurt w Nowej Hucie w roli Janiny w Godziszowych sprawkach. W 1957–60 należała do zespołu objazdowego Teatru Powszechnego im. Wysockiej; zagrała: Lady Hurf (Bal złodziejaszków, 1957), Millerową (Intryga i miłość, 1960). W sezonach 1960/61–1969/70 była aktorką Teatru Ziemi Krakowskiej w Tarnowie. Występowała prawie we wszystkich premierach. Warto wymienić role: Lemańskiej (Odwety), Pani Jadzi (Spisek Matyldy) – 1962; Berty Sonnenbruch (Niemcy) i Radczyni (Wesele) – 1967; Babki (Dom pod Oświęcimiem, 1969) i ostatnią, Milewską w Żabusi (1970). W teatrze tarnowskim 19 stycznia 1969 obchodziła jubileusz 40-lecia pracy artystycznej jako Pani Jowialska (Pan Jowialski). Dnia 1 września 1970 przeszła na emeryturę. Okresowo pracowała jako terenowa opiekunka społeczna w dzielnicy Krowodrza w Krakowie. 

W młodości miała znakomite warunki sceniczne: zgrabną, szczupłą sylwetkę, czarne włosy, czesane najczęściej z przedziałkiem pośrodku, twarz o regularnych rysach z mocno zarysowanymi brwiami i dużymi oczami o nieco „melancholijnym”, jak pisano, spojrzeniu. Niezwykła uroda, wdzięk oraz „pewien wewnętrzny liryzm”, były jej ważnymi atutami i sprawiły, że oczarowała widownię i recenzentów już od pierwszych ról w Krakowie, a później w Warszawie i często obsadzana była przez Osterwę w rolach bohaterek romantycznych. We wspomnieniach Tadeusza Kudlińskiego jawiła się

jako przeurocze zjawisko na scenie. Utkwiła mi w pamięci na zawsze jako Sonia, «młoda, wiosenna dziewczyna» – według słów Zapolskiej – w jej dramacie o Carewiczu,

stworzyła wtedy z Aleksandrem Węgierką niezapomniany duet miłosny.

Po przybyciu Majdrowicz do Warszawy, Zofia Lindorfówna zanotowała:

,młodziutka i prześliczna – jak ze stylowej grawiury.

Po pierwszym warszawskim występie w Cyruliku sewilskim (1918), krytycy zachwycali się przede wszystkim wyglądem aktorki, mniej grą.

Dowiodła, że ma warunki istotnie niepospolite, nadzwyczajną urodę, wdzięk, urok młodości, zgrabną postawę i głos miły,

ale

na ogół była raczej pełnym wdzięku zjawiskiem, niż osobą biorącą udział w akcji
(Adam Zagórski);

wyglądała ślicznie, grała z prostotą i naturalnością, choć talent zdaje się bardziej skłonny do ról liryczno-dramatycznych
(Andrzej Dobrowolski).

W roli Izabeli (Dwie cnoty), oprócz urody, Władysław Rabski dostrzegł „dość wyrazistą linię typu komediowego”, ale Jan Lechoń uważał, że aktorka nie ma pojęcia o komedii angielskiej, ,,prócz tego nudzi się na scenie, aż ziewają widzowie”. Boy także oceniał, że

ma w sobie coś sennego, na wpół tylko obecnego duchem, co jej czasem przeszkadzało grać w teatrze «realnym»,

ale np. w Ptaku (1923) – ,,w tej bajkowej burmistrzance otwierało śliczne i głębokie dale”, a ona sama była „chodzącą bajką”. 

Nie spełniła oczekiwań w komediach Fredry. W Panu Jowialskim (1923)

jej Helena była podwójnie sztuczna – jako «sensatka» i jako aktorka
(Władysław Zawistowski);

w Ślubach panieńskich zawiodła w roli Anieli (1926). Po premierze Don Juana Tenorio (1924) Lorentowicz pisał:

niewątpliwie żadna z dzisiejszych artystek Teatru Narodowego nie posiada lepszych, niż ona, warunków fizycznych na wizję słodkiej Inezy

i

wszędzie, gdzie przeważała nuta czystego liryzmu, panna Majdrowiczówna miała wdzięk i różnorodność akcentów,

a nawet – rzadziej u niej spotykaną szczerość uczucia,

,,tylko w momentach dramatycznych siła głosu zawodziła”. W 1924 recenzent „Przeglądu Teatralnego i Filmowego” surowo zauważył, że „w całym szeregu ról”, nie wyszła „poza amatorską poprawność”. Potem także nie rozwinęła talentu, choć grała z najlepszymi warszawskimi artystami i pod kierownictwem dobrych reżyserów. Często obsadzano ją niewłaściwie, np. w Pierścieniu z szafirem (1924) czy Jastrzębiu (1931), w których jej role uważano za „omyłkę” (Tadeusz Kończyc, Boy). 

W latach powojennych nadal zachowała urodę, po powrocie na scenę, odnalazła się w Tarnowie, gdzie przez kilka sezonów była aktorką popularną i cenioną, a jej ostatnie role kobiet dojrzałych, cieszyły się uznaniem publiczności. Tabl. II. 

Bibliografia

Almanach 1984/85; Boy: Pisma t. 20 (cyt. oraz il. po s. 400), 22 (cyt.), 23, 24 (cyt.); Cyganeria i polityka; Czachowska: Zapolska; Fredro na scenie (il.); Grzymała-Siedlecki: Z t. warsz.; Irzykowski: Recenzje; Krasiński: T. Polski 1913–39 (il.); Krasiński: Warsz. sceny (il.); T. Kudliński: Młodości mej stolica, Warszawa 1970; Kudliński: Przypadki (cyt.); Lechoń: Świat teatru; Lorentowicz: Dwadzieścia lat t. 2 (cyt.), 3, 4 (cyt.); Lorentowicz: T. Polski s. LXXII; Marczak-Oborski: Teatr 1918–39 (il.); Osterloff: Zelwerowicz (il.); Słonimski: Gwałt; Sto lat Starego Teatru s. 88; Solski: Wspomnienia; Szczublewski: Reduta (opinie W. Grubińskiego i S. Pieńkowskiego); Szczublewski: Żywot Osterwy; T. Polski 1913–23 s. 49 (il.), 79, 120 (il.), 147 (il.), 170 172, 181, 183; Warnecki; Wieniec jubileuszowy Rychłowskiego s. 24; A. Zagórski: Walka o teatr, Warszawa 1931; Zawistowski: Teatry warsz. s. 62, 161; Dz. Pol. 1969 nr 19 (il.), 1984 nr 239; Krak. Prz. Teatr. 1920 nr 9; Kron. Warsz. 1971 nr 2, 3 (S. Marczak-Oborski; il.); Kur. Warsz. 1918 nr 266 (A. Dobrowolski), 300 (W. Rabski), 330, 1920 nr 33, 121, 125, 128, 129, 1921 nr 77, 1922 nr 98, 1923 nr 22, 110, 1924 nr 81, 224 (T. Kończyc), 309, 1925 nr 262, 1926 nr 243, 347, 1927 nr 172, 261, 283, 1928 nr 68, 171, 288, 342, 1929 nr 43, 63, 287, 1930 nr 10, 134, 1931 nr 69, 211; Nadłubniańskie Pejzaże 2008 nr 3–4 (il.); Pam. Teatr. 1973 z. 3–4, s. 411, 1991 z. 3–4 s. 452, 587 (Z. Lindorf), 2013 z. 1 s. 80 (il.), 82–83; Prz. Teatr. i Film. 1922 nr 21 (il. na s. 8), 1924 nr 10 (cyt.), 12; Scena Pol. 1924 z. 2; Scena i Szt. 1908 nr 13; Stolica 1984 nr 49; Tyg. Ilustr. 1918 nr 40 (il.), 1922 nr 20 (il.), 1923 nr 15 (il.), 21 (il.), 1925 nr 21 (il.), 1927 nr 43 (il.), 1929 nr 50 (il.); Życie Teatru 1926 nr 31/32; Akt chrztu nr 7/1900 z parafii św. Zygmunta w Częstochowie (tu rok urodzenia 1899), Arch. Państw. Częstochowa; Akta, T. im. Słowackiego Kraków, ZASP (fot.); Afisze, Bibl. Jagiell., IS PAN; Programy MT.Warszawa; Programy (m.in. ,,Pan Jowialski”, wyd. z okazji jubileuszu M., Tarnów 1969; il.), wycinki prasowe, IS PAN; Almanach 1944–59; www.filmpolski.pl 

Ikonografia

A. Karpiński: Portret, olej, płótno, 1918 – MHKraków; B. Barbacki: Portret w owalu, olej, lata 20. i K. Dąbrowska: Trzy portrety, miniatury, gwasz, kość słoniowa – własność rodziny aktorki Kraków; Fot. – Bibl. Nar., IS PAN, ITWarszawa, MTWarszawa, NAC.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.

Biogram w Almanachu Sceny Polskiej

Maria Majdrowicz, 1°v Karszo-Siedlecka, 2°v Zakrzeńska (13 XII 1900 Częstochowa - 4 X 1984 Kraków), aktorka. Pochodzi­ła ze znanej rodziny teatralnej, już jako dzie­cko pojawiała się na scenie t. w Sosnowcu za dyr. ojca, Eugeniusza Majdrowicza, np. w 1908 w "Bohaterskich dzieciach" Zembrzuskiego. W sez. 1915/16 zadebiutowała rolą Wojewodzianki w Z"aczarowanym kole" Rydla w T. im. Słowackiego w Krakowie i na scenie tej pozostała do 1918 grając m.in. w drama­tach Słowackiego: Agnieszkę ("Złota Czaszka"), Stellę ("Nowa Dejanira"), Wyspiańskiego: Anioła ("Akropolis"), Echo ("Bolesław Śmiały"), Korę ("Noc listopadowa") oraz Zapolskiej: Mar­tę ("Tamten"), Melę ("Moralność pani Dulskiej"), Sonię ("Carewicz"). W l. następnych występo­wała w Warszawie: w T. Polskim i Małym (sez. 1918/19, 1921/22, 1922/23), T. Reduta (sez. 1919/20), T. Rozmaitości (sez. 1919/20, 1920/21, 1923/24), T. Komedia i w porankach dla dzieci w sali Wodewilu (1923), T. Narodowym (l.1924-31), T. Letnim (1924/25, 1926-30), T. Nowym (1929-31). W t. warsz. grała wiele ról fredrowskich, jak Klara ("Zemsta"), Helena ("Pan Jowialski"), Zofia ("Damy i huzary"), Aniela ("Śluby panieńskie"), Zofia ("Zrzędność i przekora"), Flora ("Pan Geldhab"), ponadto m.in. Rozynę ("Cyrulik sewilski" Beaumarchais), Nelly ("Papierowy kochanek" Szaniawskiego), patrę ("Cezar i Kleopatra" Shawa), Irenę ("Uśmiech losu" Perzyńskiego), Inez ("Don Juan" Zorilli). W następnych 1. nie występowała, dopiero po wojnie wróciła na scenę T. im. Słowackiego w Krakowie, gdzie grała role epizodyczne, np. w sez. 1947/48 w "Adwokacie i różach" Szaniawskiego. W 1951 przeszła do zespołu T. Nurt w Nowej Hucie, w 1. 1957- 60 była aktorką objazdowego T. Powszechne­go im. Wysockiej przy WPIE w Krakowie pod kier. art. Kazimierza Barnasia, w sez. 1960/61 po objęciu dyr. T. Ziemi Krakowskiej im. Solskiego w Tarnowie przez Barnasia przeszła z nim do zespołu tego t. i grała przez dziesięć lat m.in. Podkomorzynę ("Powrót posła" Niemcewicza), Szambelanową ("Rozbitki" Blizińskiego), Panią Pernelle ("Świętoszek" Mo­lierem), Radczynię ("Wesele" Wyspiańskiego). 19 I 69 na scenie tarnowskiej obchodziła ju­bileusz czterdziestolecia pracy aktorskiej ja­ko Pani Jowialska ("Pan Jowialski" Fredry). 1 IX 70 przeszła na emeryturę.

Źródło: Almanach sceny polskiej 1984/85. Tom XXVI. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe - Warszawa 1989.