Osoby

Trwa wczytywanie

Antoni Majak

MAJAK Antoni (16 stycznia 1911 Warszawa – 25 grudnia 1994 Łódź),

śpiewak, reżyser, kierownik artystyczny teatru. 

Był synem Jana Majaka, konduktora, i Anny z Sadowskich; mężem Stefanii z domu German (ślub w listopadzie 1933). Uczył się w Warszawie w Wieczorowej Szkole Handlowej i w 1926 był praktykantem w magazynie Braci Jabłkowskich, a w 1927–28 czeladnikiem w zakładzie odlewnictwa zdobniczego (specjalność: formierstwo). Śpiewał w amatorskich chórach: mieszanym (XI Koło Śpiewacze Ochota) i męskim (przy parafii św. Józefa na ul. Grójeckiej); brał też udział w zajęciach sceny parafialnej. W 1925–28 studiował w warszawskim Konserwatorium Muzycznym w klasie śpiewu A.M. Sankowskiej. Przyjęty do Warszawskiej Opery Objazdowej pod kierownictwem Tadeusza Wierzbickiego, w 1928 w Domu Żołnierza na Pradze zadebiutował jako śpiewak operowy w roli Stolnika w Halce, a później w zespole tym występował jeszcze jako Ruggiero i Kardynał w Żydówce. 

Według relacji samego Majaka, grał też rolę Majora Szczuckiego w Księdzu Marku, w reżyserii Edmunda Wiercińskiego w Teatrze Miejskim w Łodzi (premiera 10 listopada 1928). Był chórzystą i odtwórcą epizodów w teatrach muzycznych Warszawy: w Operetce Reprezentacyjnej (1929), Nowościach, Operetce Warszawskiej, śpiewał w zespołach rewelersów w kabaretach, np. w Ananasie i w kinie „Capitol”. Prowadził amatorskie koło dramatyczne w fabryce Norblina. Występował w objazdowym Teatrze Dramatycznym Robotniczo-Szkolnym pod kierownictwem Jerzego Siekierzyńskiego, w którym grał np. Piotra Czarnieckiego (Obrona Częstochowy), Bohuna i Zagłobę (Ogniem i mieczem). Brał lekcje śpiewu u Stefana Beliny-Skupiewskiego. Otrzymał w 1932 wyróżnienie w ogólnopolskim Konkursie Młodego Śpiewaka, urządzonym przez Towarzystwo Opery Narodowej (TON). 

Po założeniu rodziny, podjął od 10 marca 1934 pracę zarobkową w Ubezpieczalni Społecznej na stanowisku rachmistrza, potem inspektora i kontynuował ją aż do 31 lipca 1944. W zespole solistów Teatru Wielkiego w Warszawie znalazł się dopiero w sezonie 1938/39; wystąpił wtedy w rolach Wagnera (Faust) i Serwacego Łagody (Verbum nobile). Podczas wojny i okupacji niemieckiej śpiewał na koncertach, np. dla Rady Głównej Opiekuńczej, a także w kawiarniach, np. u Lardellego (13, 17 października 1943; przekrój operowy Aidy z orkiestrą pod dyrekcją Kazimierza Wiłkomirskiego), „U Aktorek” (1942–43), na poranku dobroczynnym na rzecz chorych w jawnym teatrze Rozmaitości Jar (26 marca 1944). W 1944 występował też w jawnym teatrze Maska, m.in. w Lalce Edmonda Audrana. W sierpniu 1944 wraz z rodziną został wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz, a potem przetransportowany do obozów w Bissingen i Dautmergen. Po wyzwoleniu przez wojska alianckie 22 kwietnia 1945, zorganizował (razem z Michałem Ślaskim) w obozie w Stuttgarcie zespół kameralny i w ponad 20. miastach Niemiec dawał koncerty dla Polaków w obozach i szpitalach. 

Wrócił do Polski 1 czerwca 1946 i już 25 czerwca wystąpił w audycji Polskiego Radia. Od 1 września 1946 do 1 lipca 1955 był solistą Opery Katowickiej, potem Śląskiej w Bytomiu. Miał tu w swym repertuarze wiele ważnych i udanych ról basowych, takich, jak: Stolnik (Halka, od 1946), Zbigniew (Straszny dwór; 1946, 1952), Colline (Cyganeria, 1946), Don Basilio (Cyrulik sewilski, 1947), Mefisto (Faust, od 1947), świetny, w stylu buffo tytułowy Don Pasquale (od 1948; z występami z teatrem w Bielsku, Wrocławiu, Zabrzu, Cieszynie, i z transmisją radiową z Katowic, oraz w Krakowie, Opolu, Łodzi, Wirku, Częstochowie), Nilakantha (Lakmé, od 1948), Serwacy (Verbum nobile), Lindorf, Coppelius, Dapertutto i Doktor Miracle (Opowieści Hoffmanna, 1949), Sparafucile (Rigoletto, od 1949), bardzo dobry Osmin (Uprowadzenie z seraju, 1950), doskonały Dulcamara (Napój miłosny, 1951), wspaniały Młynarz (Rusałka Aleksandra Dargomyżskiego, 1951), Gremin (Eugeniusz Oniegin, 1952), Kecal (Sprzedana narzeczona, 1953), Szóstak (Flis, 1954), Sarastro (Czarodziejski flet, 1954), Boruta (Zaczarowane koło, 1955). Pisał o tych rolach Adolf Dygacz:

czerpiąc wzory z wielkich artystów, zwłaszcza Teodora Szalapina i Adama Didura, Majak stwarzał porywające kreacje artystyczne o mocnym wyrazie i wysokiej kulturze

i

jako śpiewak i aktor potrafił bez reszty wiązać uwagę widza

i słuchacza.

Współpracował w Bytomiu przy reżyserii prapremiery Janka muzykanta (20 czerwca 1953), a jego samodzielnym debiutem reżyserskim była w Operze Bałtyckiej prapremiera Młodej gwardii (22 grudnia 1953). Również w Gdańsku wystawił Cyganerię (1954), a w Bytomiu Halkę na 10-lecie Opery Śląskiej (1955) i sam wystąpił w roli Stolnika. Śpiewał na koncertach arii operowych i w tak zwanych operomontażach, m.in. w Bydgoszczy (1950, 1952). 

W 1950–54 wielokrotnie występował gościnnie w Operze im. Moniuszki w Poznaniu, m.in. jako tytułowy Borys Godunow, Don Basilio (Cyrulik sewilski), Osmin (Uprowadzenie z seraju), a także Mefisto w Fauście (14 maja 1952). Uczestniczył także w występach Opery Poznańskiej w Moskwie na przełomie grudnia 1952 i stycznia 1953; śpiewał wtedy Borysa Godunowa, Stolnika (Halka) i Zbigniewa (Straszny dwór). 

Od 1 lipca 1955 w Poznaniu został solistą i reżyserem i i do końca sezonu 1959/60 występował w takich rolach, jak: Borys Godunow, Kasper (Wolny strzelec, 1955), Osmin (1956), Daland (Holender tułacz, 1956). Stworzył prawdziwą kreację wokalno-aktorską w 1959 jako Sztielina w Krutniawie (spektakl prezentowany w tymże roku na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”). Reżyserował w Poznaniu: Lakmé (1956; z własną, świetną rolą Nilakanthy), Jasia i Małgosię (1957), Verbum nobile (1958; śpiewał Serwacego) i Rigoletta (1960). Niektóre ze swych ról wykonywał również na innych scenach krajowych, np.: w Operze we Wrocławiu (Zbigniew, Don Pasquale, Gremin, Mefisto), w Operze Bałtyckiej (Zbigniew), Operze Warszawskiej (Mefisto), Operze Śląskiej: Mefisto (8 grudnia 1959 – był to setny występ na tej scenie) i Kecal (2 i 6 rstycznia 1960 transmisja telewizyjna) oraz w Operze Objazdowej (Stolnik w Halce). Występował też w ZSRR, w Rydze i Leningradzie (maj–czerwiec 1957), a w 1959 na koncertach w Charkowie i Kijowie. 

W tym czasie reżyserował w Operze we Wrocławiu Rusałkę Antonina Dworzaka (1955), chwaloną za przemyślaną inscenizację i dobry poziom aktorski, znakomicie przyjętego Fausta (1956) i Legendę Bałtyku (1960), a w Łodzi Sprzedaną narzeczoną (1958). 

Od l września 1960 objął, na jeden sezon, kierownictwo artystyczne Opery w Łodzi, gdzie w interesujący sposób wyreżyserował Fausta (28 listopada 1960; wystąpił też w swej popisowej roli Mefista), a potem Casanovę (1961). Od 1 października 1961 do 1 września 1978, to jest do przejścia na emeryturę, pozostawał w zespole Opery Łódzkiej (potem Teatru Wielkiego) w Łodzi jako solista, a do 1974 także reżyser, zaś później nadal współpracował z tą sceną. Stworzył tu nowe role: Kapelana (Damy i huzary Łucjana Kamieńskiego, 1964), Des Grieux (Manon, 1964), Giacoma (Fra Diavolo, 1965); reżyserował: Lakmé (1962), Rycerskość wieśniaczą (1962), Don Juana Mozarta (1963, z rolą Leporella), Verbum nobile (1963), Legendę Bałtyku (1964, z rolą Mestwina: ,,na dziesięciolecie Opery Łódzkiej i dwudziestolecie PRL”) oraz Janka (1965). W marcu 1962 gościnnie śpiewał w Poznaniu Nilakanthę i Colline’a. Wziął udział w przedstawieniach inaugurujących działalność Opery Łódzkiej w nowym gmachu Teatru Wielkiego (19–21 stycznia 1967), kiedy śpiewał Stolnika (Halka) oraz „rewelacyjnego aktorsko”, według Jerzego Waldorffa, Kniazia Halickiego (Kniaź Igor), a także reżyserował Straszny dwór. 

Później występował w kolejnych, licznych rolach, jako: przekomiczny Frosch (Zemsta nietoperza, 1967), Jowisz (Orfeusz w piekle, 1970), Mecenas Beger (Białowłosa, 1971), Robert (Henryk VI na łowach, 1972), Oberżysta (Człowiek z la Manczy, 1972), Falstaff (Wesołe kumoszki z Windsoru, 1973), Marlow (Lord Jim, 1976), Lodovico (Otello, 1976). Jedną z ostatnich jego nowych ról był groźny Pizarro w Fideliu (1982). Dnia 30 listopada 1968, w prapremierze opery Romans gdański, w głównej roli męskiej Schulza, obchodził w Łodzi 40-lecie pracy scenicznej. Jego dorobek reżyserski wzbogaciła w łódzkim Teatrze Wielkim: Tosca (1968), Faust (1969; z jego rolą Mefista), Madame Butterfly (1971), Filenis (1973) i Kniaź Igor (1974), a w łódzkim Teatrze Muzycznym: Moulin Rouge (1974), Gejsza (1978), Wiktoria i jej huzar (1982), Kraina uśmiechu (1982) i Hrabina Marica (1983). 

Często występował na koncertach symfonicznych krajowych filharmonii, uczestnicząc w wykonaniach wielkich dzieł wokalno-instrumentalnych w Warszawie, Katowicach, Krakowie, Bydgoszczy, Szczecinie, Poznaniu, Łodzi, Częstochowie (m.in.: Magnificat Johanna Sebastiana Bacha, Pory roku i Stworzenie świata Haydna, IX Symfonia Beethovena, Ballada o Florianie Szarym Moniuszki, Requiem Verdiego, Pieśń o lasach Szostakowicza) i w prawykonaniach utworów współczesnych (Prorok Bolesława Woytowicza, Opowieść o św. Jacku Odrowążu i Stanąłem na przełęczy Jerzego Młodziejowskiego). W Bytomiu wystąpił na koncertach galowych uświetniających 20-lecie (1965) i 30-lecie (1975) Opery Śląskiej. Z krakowskimi zespołami radiowymi nagrywał opery Ogińskiego, Radziwiłła, Kurpińskiego, Moniuszki. Był pedagogiem wokalistyki w Akademii Muzycznej w Łodzi (1971–79). Za pracę w dziedzinie dydaktyki otrzymał w 1977 Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki II stopnia. 

Cieszył się popularnością wśród publiczności i sympatią w środowisku artystów operowych. Jego role przyjmowali z uznaniem tacy liczący się krytycy, jak: Janusz Maciej Michałowski, Kazimierz Nowowiejski, Wojciech Dzieduszycki, Ryszard Bukowski, Józef Kański, Jerzy Waldorff. W recenzjach podkreślali sugestywną ekspresję Majaka w śpiewie i grze. Artysta stosował środki aktorstwa realistycznego (pozy, wyrazista mimika, silna charakteryzacja), a z muzykalnością i kulturą splatał żywiołowy temperament; jego warunkom głosowym i wykonawczym najlepiej odpowiadały role operowe o charakterze recytatywnym. Jako reżyser zręcznie operował tłumem, ale niekiedy nadużywał efektów. 

Dnia 8 marca 1986 w Teatrze Wielkim w Łodzi odbył się galowy koncert w 75-lecie jego urodzin, z udziałem wybitnych śpiewaków, którzy wraz z nim zaczynali karierę w Operze Śląskiej (Natalia Stokowacka, Antonina Kawecka, Bogdan Paprocki, Andrzej Hiolski); sam Majak wystąpił w scenie halucynacji i śmierci cara z Borysa Godunowa oraz jako Kalman Żupan w III akcie Barona cygańskiego. Również w 80-lecie urodzin Majaka, 16 stycznia 1991, odbył się w Teatrze Wielkim w Łodzi ku jego czci jubileuszowy koncert, któremu towarzyszyła okolicznościowa wystawa poświęcona artyście. 

W 1979 był w jury Ogólnopolskiego Konkursu Wokalistyki Operowej im. Adama Didura w Bytomiu, w 1981 przewodniczącym jury, w 1994 ponownie członkiem komisji. Zagrał w kilku filmach fabularnych, m.in. Starego w filmie telewizyjnym Koniec świata w reżyserii Doroty Kędzierzawskiej (1988), nagrodzonym na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Mannheim i nagrodą Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej FIPRESCI (1989) oraz w 1994 w filmie Wrony tej reżyserki (rola Starszego pana). Był członkiem Kapituły Członków Zasłużonych SPATiF-ZASP. Tabl. 4. 

Bibliografia

Dachtera: Opera Wrocł. 1945–95 (il.); Dziadek: Opera Pozn. 1919–2005 (il.); Kaczyński: Dzieje „Halki”; Komorowska: Kronika t. muz. 1944–89; Łódz. scena operowa s. 87–88, 90 (il.); Mościcki: Teatry 1944–45; Opera Pozn. 1919–69 s. 40–42, 168 (il.), 169 (il.); Opera Śląska 1945–55 (il.), s. 65 (A. Dygacz); Operetka i T. Muzyczny w Łodzi; Pół wieku Opery Śląskiej 1945–2000 (il.); SMP; Sto lat sceny pol. w Łodzi; Świtała (il.); Weber: Z dziejów opery w Bydgoszczy; Dz. Pol. 1951 (14 VI); Dz. Zach. 1947 (16 III), 1951 (1 XII), 1953 (21 II), 1959 (9 X); Gaz. Pozn. 1956 (11–12 II); Głos Rob. 1967 (31 I), 1983 nr 254 (Wywiad z M.; il.); Głos Wielk. 1950 (6 VI; K. Nowowiejski); Odgłosy 1961 (8 I, 24 IX); Odra 1948 (10 VI); Pam. Teatr. 1963 z. 1–4 s. 199, 1997 z. 1–4 s. 546, 548; Ruch Muz. 1967 nr 5, 1986 nr 17, 1995 nr 3 (il.); Rzeczpospolita 1947 (7 VIII); Sł. Pol. 1948 (9 VIII); Świat 1967 (2 IV); Trybuna Rob. 1948 (2 X); Tyg. Powsz. 1947 (27 VII); Życie Warsz. 1959 (26 IX), 1994 nr 330; Wydawnictwo jubileuszowe „Czterdzieści lat pracy artystycznej Antoniego Majaka”, T. Wielki Łódź 1968 (tu m.in. wykaz ról M., prac reżyserskich, występów zagranicznych, koncertów, nagrań i odznaczeń oraz fragm. recenzji; też il.); Wydawnictwo „Antoni Majak. 80-lecie urodzin wybitnego śpiewaka, reżysera i pedagoga, 16 stycznia 1991 roku”, T. Wielki w Łodzi; Akta (fot.), ZASP; www.filmpolski.pl 

Ikonografia

L. Kronic: Portret, olej, 1984 – własność rodziny malarza; Fot. – Arch. T. Wielkiego Poznań, Bibl. Nar., IS PAN, ITWarszawa, MTWarszawa.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.

array(5) { ["current_page"]=> int(1) ["total_pages"]=> int(1) ["total_count"]=> int(4) ["number_of_photos"]=> int(16) ["photos"]=> array(4) { [0]=> array(2) { ["description"]=> string(239) "Janko Muzykant, Opera Śląska, Bytom, prem. 26 czerwca 1953, Na zdjęciu: Szczepańska Krystyna, Bukietyńska Pola, Didur-Wiktor Olga, Wieczyńska Wanda, Majak Antoni, Hiolski Andrzej, fot. Myszkowski Franciszek, sygn. IT/T/98416" ["file_path"]=> string(58) "https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/113916.jpg" } [1]=> array(2) { ["description"]=> string(163) "Sprzedana narzeczona, Opera Śląska, Bytom, prem. 14 lutego 1953, Na zdjęciu: Platt Zbigniew, Majak Antoni, fot. Myszkowski Franciszek, sygn. IT/T/98423" ["file_path"]=> string(58) "https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/113923.jpg" } [2]=> array(2) { ["description"]=> string(204) "Sprzedana narzeczona, Opera Śląska, Bytom, prem. 14 lutego 1953, Na zdjęciu: Wolińska Roma, Rozelówna Janina, Świechowicz Tadeusz, Majak Antoni, fot. Myszkowski Franciszek, sygn. IT/T/98424" ["file_path"]=> string(58) "https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/113924.jpg" } [3]=> array(2) { ["description"]=> string(147) "Sprzedana narzeczona, Opera Śląska, Bytom, prem. 14 lutego 1953, Na zdjęciu: Majak Antoni, fot. Myszkowski Franciszek, sygn. IT/T/98425" ["file_path"]=> string(58) "https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/113925.jpg" } } }
16 zdjęcia w zbiorach :+

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x

Używamy plików cookies do celów technicznych i analitycznych. Akceptuję Więcej informacji