Osoby

KWAPISZEWSKA Danuta (6 czerwca 1922 Warszawa – 3 kwietnia 1999 Warszawa),

tancerka, choreografka. 

Była córką Władysława Kwapiszewskiego i Julii z domu Blinstrub. Tańca uczyła się od 1930, najpierw w Szkole Gimnastyki i Tańca Artystycznego H. Alperówny i A. Piotrkowskiej w Łodzi, a od 1937 w Szkole Tańca Artystycznego i Gimnastyki Rytmicznej Ruth Sorel w Warszawie. Ta, jak wspomniała Tacjanna Wysocka,

ładna, szczupła blondyneczka, z bladą, ostrą twarzyczką przestraszonego ptaszka, była samą poezją liryzmem. Miękka

w ruchach, wyrazista, uderzała siłą twórczej wyobraźni, wykonywała bowiem tańce własnego pomysłu.

W 1939 uczestniczyła w występach Teatru Artystów Cricot, m.in. w Płocku (luty i kwiecień), gdzie jej taniec poprzedzał przedstawienia oraz w Warszawie w Wielkim wieczorze pieśni i tańca. W lutym 1939 wystąpiła również na warszawskim poranku Towarzystwa Miłośników Sztuki Tanecznej, po którym Jan Ostrowski-Naumoff zauważył:

niepospolity wydaje się talent, odkrytej przez A. Piotrkowską

w Łodzi, 17-letniej Danuty Kwapiszewskiej, oddanej obecnie

w ręce wytrawne Ruth Sorel. Choć w Etiudzie Szymanowskiego, a nawet Obertasie Wieniawskiego przeważają wpływy obecnej preceptorki, to jednak ujęcie taneczne kompozycji przy subtelnie wycieniowanym wykonaniu oraz doskonałych warunkach zewnętrznych tancerki i zagwarantowanym oparciu techniki na klasycznym balecie, pozwalają przejawiać się już dziś najwyższym możliwościom tanecznym, młodej artystki. 

Również Halina Mancewiczówna wspominała, że Kwapiszewska:

była ukończoną tancerką w wieku 17 lat i miała duży, urozmaicony i sprawdzony repertuar; [...] publiczność oklaskiwała ją rzęsiście, a my bladłyśmy wobec jej kompozycji, dojrzałości artystycznej i wspaniałego wykonania. Dopiero pokazała się w Warszawie, a już zrobiła furorę i nazwisko. 

W maju 1939 zdobyła III nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Tańca w Brukseli, gdzie wykonała trzy tańce we własnych układach: Etiudę Szymanowskiego, Tańce polskie Tansmana i Polkę na Bielanach Dzierżanowskiego, w której ujawniła talent parodystyczny i duże umiejętności akrobatyczne. W czerwcu tego roku występowała w Teatrze Wielkim we Lwowie podczas dwóch wieczorów tańca laureatek konkursu brukselskiego. Pisał po latach Paweł Chynowski:

Jej talent rozbłysnął na parę miesięcy przed wybuchem wojny. Nastolatka, była jedną z ostatnich już u nas indywidualności tanecznych, jakie pojawiły się na przedwojennej estradzie

w nurcie tzw. tańca wyzwolonego. Wojna brutalnie przerwała

u zarania jej karierę.

W czasie okupacji niemieckiej występowała m.in. w kawiarni „Adria” (tańczyła w duecie z Józefem Marciniakiem), od początku 1941 dużym powodzeniem cieszyły się jej solowe tańce (według własnego układu) na tak zwanych podwieczorkach w hotelu „Bristol”, a także w innych warszawskich kawiarniach, np.: „Żak”, „Paradis”, „Momus”, „Pan” oraz w jawnym teatrze Skala (potem pod nazwą Nowości) i Złoty Ul. Wyjeżdżała też na tournée po terenie Generalnego Gubernatorstwa. 

Po wojnie, występowała w Warszawie na recitalach humoru i piosenki, np. w czerwcu 1945 z Antonim Jaksztasem. W Teatrze Miejskim w Katowicach, opracowała układy taneczne „Promenady” i „Trojaka” w rewii Rozstanie na wesoło (premiera 7 września 1945). Należała wówczas do zespołu baletowego Mikołaja Kopińskiego pod nazwą Rewia Taneczna, prezentującego swój program m.in. w siedzibie Teatru Lalki i Aktora Groteska w Krakowie (1945–46), a później w jego kolejnym zespole pod nazwą Polski Balet Kopińskiego (1946–47). Odbyła z nim tournée po kraju, np. w Lublinie, Kielcach, Warszawie i na Wybrzeżu. W Krakowie brała też udział w wieczorach literacko-artystycznych w „Gospodzie Aktorów”, „Cyganerii” i w koncertach estradowych, odnosząc sukcesy przede wszystkim w groteskach tanecznych. W sezonie 1948/49 w krakowskich Miejskich Teatrach Dramatycznych opracowała układ menueta i poloneza w spektaklu Mickiewicz (wystąpiła też w roli Pasterki). 

Od 1947 studiowała na Wydziale Grafiki krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, a od 1951 Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (ukończyła w 1953). Równocześnie, w 1950–55, należała do zespołu warszawskiego Teatru Syrena, gdzie wzięła udział w programach: Planie Dobrodzieju, To się pokaże (wspólnie z Witoldem Borkowskim opracowała też choreografię), Wielki cyrk (choreografia z Feliksem Parnellem). Dnia 1 maja 1954 wystąpiła gościnnie z własnym zespołem baletowym w przedstawieniu Nareszcie otwarcie, inaugurującym działalność Teatru na Żoliborzu (od lipca tego roku pod nazwą Teatr Estrada), a w sezonie 1955/56 tańczyła w filii tego teatru, pod nazwą Teatr Estrada na Skarpie w widowisku rewiowym Od piosenki do sukienki, do którego opracowała też, wspólnie z Witoldem Borkowskim i Edwardem Radulskim, choreografię. W 1955 w Teatrze im. Osterwy w Lublinie przygotowała plastykę ruchu i choreografię Igraszek z diabłem, a w 1957 choreografię Gwałtu, co się dzieje!. W 1959 wyjechała do USA na tournée z kabaretem „Wagabunda”. Po powrocie do Warszawy, w sezonie 1960/61, występowała gościnnie w Teatrze Komedia jako Mademoiselle Karnawał (Karnawał warszawski). „Tańczyła z temperamentem i znakomicie”, pisała Karolina Beylin, a „jej doskonały występ był niemałą atrakcją przedstawienia”, zauważył Jerzy Zagórski. Była też autorką choreografii do spektaklu Taniec czarnego sierżanta w Teatrze im. Żeromskiego w Kielcach (premiera na scenie radomskiej, 1963), programu Przyjmujemy w komizm w Teatrze Syrena w Warszawie (1963) i widowiska Ona ma 20 lat w Warszawskim Teatrze Objazdowym Państwowego Przedsiębiorstwa Imprez Estradowych (1964). Nadal występowała na koncertach, dawała recitale własnych układów choreograficznych, proponowała swoją interpretację muzyki, głównie Chopina, ale jej sztuka taneczna nie rozwijała się. Według Tacjanny Wysockiej, choć Kwapiszewska była artystką wszechstronnie uzdolnioną,

uległa losowi wszystkich tancerek nie należących do jakiejś zawodowej grupy tanecznej, nie pracujących w zespole;

także zbytnia ufność w swój talent, samodzielne układanie tańców, komponowanie kostiumów, nie zastąpiły u niej solidnego wykształcenia klasycznego, które powinna była zacząć we wczesnej młodości. Tak więc, mimo że

posiadała wszystkie dane, by przy racjonalnym wykształceniu tanecznym zająć wartościową pozycję na naszych scenach,

jej kariera pozostawiała pewien niedosyt. 

Od 1965 Kwapiszewska współpracowała ze spółdzielnią „Wzór” jako projektantka tkanin oraz z „Desą”. Była też w 1967–71 choreografką w Teatrze Stowarzyszenia Miłośników Teatru Lalek Czarodziej w Warszawie, w 1969 opracowała choreografię do Rozbójników w warszawskiej Operetce. 

W 1972, na skutek kontuzji stawu biodrowego, wycofała się ze sceny i zajęła wyłącznie twórczością plastyczną, głównie rzeźbą (np. Roztańczone baby, Panna wodna). Jej prace, jak pisała Ewa Solińska, „urzekają poezją”, a postacie tancerek i tancerzy

nadzwyczaj ekspresyjne, uchwycone, jakże profesjonalnie,

w ruchu mają indywidualne rysy i odmienny wyraz, który rzeźbiarka nadaje każdej, nawet najmniejszej figurce, [...] zachwycają wysmakowanymi proporcjami.

Zajmowała się też malarstwem (np. cykl Recital Chopinowski) i grafiką (Balet, Sylfidy, Taniec siedmiu szali). Twórczość swą prezentowała w Teatrze Wielkim w Warszawie, podczas Warszawskich Jesieni, na Festiwalu Muzycznym w Lądku-Zdroju i Łódzkich Spotkaniach Baletowych oraz w galeriach w Belgii, Niemczech, Kanadzie i USA. 

Później, w trakcie wernisaży własnych wystaw, przedstawiała jednoosobowy teatr gestu, mimiki i muzyki, który nazwała „tańcem jedności miejsca”. Stojąc prawie nieruchomo, górną częścią ciała i ruchami rąk

wyrażała nastroje i treści, jakie wyczytała w wybranych preludiach Chopina, zaprezentowała interpretację głęboką

i osobistą 

(Chynowski).

Ostatnia wystawa, obejmująca sto kilkadziesiąt jej grafik i rzeźb, poświęconych sztuce tańca, odbyła się w 1998 w Teatrze Narodowym w Warszawie. 

Dzieła Kwapiszewskiej będącej zawodową tancerką i zarazem niezwykle utalentowaną plastyczką,

mówił w wywiadzie Wojciech Wiesiołłowski,

niezależnie od tworzywa, z którego zostały zrobione, są nie tylko piękne. Także pełne urzekającego, pulsującego ruchu, który uchwycić i utrwalić tak prawdziwie, może tylko profesjonalista w obu tych dziedzinach sztuki.

Po śmierci Wiesiołowskiego (1995), zaprojektowała pomnik na jego grobie w Wilanowie.

Była artystką wszechstronnie utalentowaną, niezależną, konsekwentnie realizującą swoją wizję tańca 

(Joanna Skultety).

Tabl. 18. 

Bibliografia

Almanach 1998/99; J. Jeleniewska-Ślesińska, W. Ślesiński: Studenci i absolwenci krakowskiej ASP w 40-leciu PRL, Kraków 1964; Konarska-Pabiniak: Repertuar; J. Lau: Teatr Artystów Cricot, Kraków, 1967; Linert: T. Śląski; Mamontowicz-Łojek: Terpsychora (tu błędny rok urodzenia, rec. J. Ostrowskiego-Naumoffa; il.); Mancewiczówna I (cyt.), II (il.); Michalski: Piosenka; Mościcki: Teatry 1944–45; Rendez-vous z Syreną s. 75–79; SAP warsz.; Turska: Almanach; I. Turska: Taniec w Polsce, Warszawa 1962 (il. nr 210, 212); Wysocka: Dzieje; Wysocka: Wspomnienia s. 218 (cyt.), 308; Express Wiecz. 1960 nr 284 (K. Beylin), 1976 nr 47; Gaz. Wyb. 1999 nr 82, 83, 84, 92 (J. Skultety), 101; Kur. Pol. 1960 nr 285 (J. Zagórski); Pam. Teatr. 1963 z. 1–4 s. 193; Prz. Tyg. 1984 nr 3 (wywiad z K.; il.); Teatr 1975 nr 1 (il.). 1999 nr 5; Więź 1999 nr 5; Życie Warsz. 1978 nr 32 (P. Chynowski), 1987 nr 183 (W. Wiesiołłowski), 1998 nr 66 (E. Solińska); Akt zgonu nr II/626/1999, Arch. USC Warszawa; Akta (fot.), ZASP. 

Ikonografia

Z. Sowa-Sowiński: Portret, miniatura w owalu, kość słoniowa, gwasz, Nowy Jork 1951 i portret, kość słoniowa, gwasz – Muzeum Książąt Lubomirskich, Ossolineum Wrocław; Fot. – IS PAN, MTWarszawa, NAC.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.