Wiesław Machan
MACHAN Wiesław (4 stycznia 1909 Lwów – 25 lipca 1993 Warszawa),
dyrygent, kierownik muzyczny teatru.
Był synem inżyniera Leona Machana, i nauczycielki Marii z Taraszczuków; mężem aktorki Lidii z domu Horwath (1915–2013; ślub 5 czerwca 1937 we Lwowie). W 1938 ukończył Wydział Mechaniczny na Politechnice Lwowskiej. W czasie studiów uczył się także w klasie koncertowej konserwatorium lwowskiego, grał w zespołach jazzowych, np. w założonym przez siebie „Machan-bandzie”. W 1933 jego orkiestra grała w teatrze Różowy Monokl, a piosenki przez niego skomponowane były „jednym z atutów” tej sceny. We lwowskiej rozgłośni Polskiego Radia, dla cotygodniowej audycji „Wesoła Lwowska Fala” komponował muzykę. W 1938 przeniósł się do Warszawy, gdzie w Fabryce Maszyn Precyzyjnych pracował przy produkcji silników samolotowych. Po wybuchu II wojny światowej, w czasie okupacji niemieckiej koncertował z małymi zespołami w kawiarniach i komponował dla nich muzykę. Po upadku powstania został wywieziony do obozu koncentracyjnego we Flossenbürgu w Bawarii.
Po wojnie wrócił do Warszawy. Najpierw pracował w Departamencie Mechanizacji Rolnictwa; w 1946–47 grał w Jazz-Clubie (pod patronatem YMCA), którym kierował Leopold Tyrmand. W latach 50. studiował zaocznie dyrygenturę i teorię muzyki w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. Po otrzymaniu dyplomu w 1958, zajął się wyłącznie twórczością muzyczną. Komponował muzykę do piosenek, które wykonywali popularni artyści, m.in.: Marta Mirska, Rena Rolska (np. Złoty pierścionek), Sława Przybylska, Zbigniew Kurtycz; aranżował, nadal współpracował z zespołami jazzowymi, Polskim Radiem i Polskimi Nagraniami. Od 1961 do końca sezonu 1971/72 był dyrygentem w Teatrze Komedia. Od 1 stycznia 1972 do końca sezonu 1978/79 pełnił funkcję kierownika muzycznego Teatru Syrena; okresowo był także dyrygentem tej sceny.
Był autorem muzyki do kilku sztuk teatralnych: do komedii Skandal pod „Czarnym Kotem” (1939), a po wojnie do cieszącej się dużym powodzeniem Niezwykłej przygody (Teatr Syrena, 1959), do musicalu W miłości nie ma mocnych (Łódź Teatr Muzyczny, 1980) oraz rewii Oby nam się! (Teatr Syrena, 1974). W ZAiKS-ie w 1956–62 należał do Zarządu Sekcji Autorów Utworów Muzyki Rozrywkowej i Tanecznej.
Bibliografia
Almanach 1992/93; Bibliografia dramatu; J. Janicki: Cały Lwów na mój głów... Alfabet lwowski, Warszawa 1993; Komorowska: Kronika t. muz. 1944–89; Michalski: Piosenka; Rendez-vous z Syreną; Sempoliński: Druga połowa; Jazz Forum 1995 nr 10–11 (il.); Pam. Teatr. 2009 z. 1–2 s. 73; Arch. Lidii Machan, Warszawa.
Ikonografia
W. Machan: Dwa autoportrety: Z kulą inwalidzką, olej na desce, 1935 i akw., tusz, 1944 – własność żony Lidii Machan, Warszawa.
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
