Osoby

Trwa wczytywanie

Edmund Weychert

WEYCHERT Edmund, pseud. Wirski (27 II 1878 lub 1880 Warszawa - 22 VIII 1917 Zakopane), aktor. Był synem Edmunda W. i Stefanii z Regulskich. Debiuto­wał pod pseud. Wirski w sez. 1903/04 w zespole B. Bolesławskiego, w lecie 1904 występował w tym zespole m.in. w Łodzi (być może był w styczniu i lutym 1903 w Petersburgu). Zagrożony wcieleniem do wojska ros.. w związku z wojną ros.-japońską, zbiegł do Galicji. W sez. 1904/05 był aktorem T. Ludowego w Krakowie. La­tem 1905 wyjechał z zespołem tego t. do Zakopanego. Niezadowolony z trybu pracy w T. Ludowym, opuścił go w Zakopanem i podobno wyjechał z zespołem W. Siemaszkowej na Litwę. W sez. 1905/06 występował w T. Miejskim w Krakowie, wkrótce jednak wobec za­kończenia działań wojennych wrócił do Warszawy. W 1906-08 występował już pod własnym nazwiskiem w warsz. T. Małym. W 1908-12 był aktorem T. im. Słowackiego w Krakowie. Jesienią 1912 A. Szyfman zaangażował go do nowo powstającego T. Polskiego. Z zespołem tego t. W. uczestniczył w wyprawie do Rosji. 29 I 1913 wystąpił na inauguracyjnym przedsta­wieniu T. Polskiego w Warszawie w roli Heliogabala ("Irydion"). W T. Polskim grał tylko do końca sez., po­został jednak w Warszawie i występował: latem 1913 w T. Nowoczesnym, w sez. 1913/14 w WTR. Po wy­buchu I wojny świat. został zmobilizowany do wojska ros. i wywieziony do twierdzy w Modlinie. Zwolniony jednak wkrótce z powodu choroby, od kwietnia 1915 występował w T. Powszechnym na ul. Oboźnej (jako Wirski), w sez. 1915/16 znowu pod własnym nazwi­skiem w zespole WTR (wówczas kierowanym przez zrzeszenie aktorów). W sez. 1916/17 powtórnie był ak­torem T. im. Słowackiego w Krakowie. L. Schiller zaliczył go do awangardy pol. aktorstwa z początku XX w. Wg zgodnego świadectwa S. Jaracza i J. Osterwy, którzy zetknęli się z nim w T. Ludowym w Krakowie, był wówczas z całej trójki najdojrzalszy. "Inteligentny, neurasteniczny" - wspomina Jaracz, miał "piękny głos, oczy półprzytomnego poety"; "był pierwszym, który opowiadał mi o Konstantym Stani­sławskim i jego teatrze". Zaprzyjaźniony z S. Przyby­szewskim, zapoznał również kolegów z poglądami tego pisarza na t. i grę aktorską. "Sam zapowiadał się jako typ aktora nowoczesnego, który nie zawierzał już samej intuicji, ale włączał do pracy myśl i analizę". Jego wy­stęp w "Irydionie" na przedstawieniu inauguracyjnym T. Polskiego sprawił ogromne wrażenie. Wielu krytyków uznało go za najciekawszego aktora w świetnym zespo­le tego t.; pisano, że znalazł się "na pierwszym planie" jako "doskonały, idealny Heliogabal" (K. Ehrenberg, podobnie w recenzji W. Rabskiego). Jednak w T. Pol­skim odegrał tylko jeszcze jedną rolę, Dr Prohazki ("No­we Ateny") i odszedł poróżniony z dyrekcją. Zatarg miał podłoże finansowe i niemalże doprowadził do pojedyn­ku. A. Szyfman w swoich wspomnieniach rozgorycze­nie W. składa na karb jego przewrażliwienia. "Jego trudne usposobienie, być może, wynikało z czającej się w nim choroby." Nerwowość W. poświadczają jego koledzy, wspominając jego "niesamowitą indywidualność" (Jaracz). Także S. Wysocka sądzi, że "był człowiekiem przeczulonym nerwowo", jednocześnie stwierdzając, że "byl to jeden z najciekawszych talentów" swojego pokolenia. Mimo przedwczesnej śmierci pozostała po nim w tradycji teatr. pamięć jednostki wyjątkowej. Schiller jeszcze w 1937 utrzymywał, że był to "aktor, którego miejsce na scenach pol. po dziś dzień pozostało niezastąpione." Ważniejsze role: Wania ("Wujaszek Wa­nia"), Poeta ("Wesele"), Przecławski ("Złote runo"), Korniłow ("Tamten"), Mlicki ("Dla szczęścia"), Antoni Relski ("Karykatury"), Alcest ("Mizantrop"), Franio ("Szczęście Frania"), Natan ("Sędziowie").
Bibl.: Almanach, Lwów, 1911 s. 177 (il.); Biegański s. 176 (il.); Grzymała-Siedlecki: Świat aktorski; Jaracz: O teatrze; Lorentowicz: T. Polski (il.); Schiller: Teatr ogromny; Solski: Wspomnienia (il.); Szyfman: Labirynt (il.); Wspomnienia ak­torów (S. Wysocka); Pam. teatr. 1970 z. 3 (J. Szczublewski); Tyg. ilustr. 1908 nr 31 (il.), 1909 nr 34 (il.), 1912 nr 40 (il.), 1917 nr 35 (il.); Afisze, IS PAN; Materiały dotyczące W., MT Warszawa.
Ikon.: Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MTWarszawa.
Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x

Używamy plików cookies do celów technicznych i analitycznych. Akceptuję Więcej informacji