Osoby

Trwa wczytywanie

Zdzisława Życzkowska

ŻYCZKOWSKA Zdzisława Maria, zamężna Życzkowska (20 XII 1895 Gidle k. Radomska - 29 X 1980 Wołomin k. Warszawy), aktorka. Była córką Aleksandra Ż., nauczyciela, i Anieli z Lesz­czyńskich. Po rozejściu się ze swym mężem, ku­zynem Eugeniuszem Ż., przez kilkanaście lat (do II wojny świat.) związana była z aktorem i reżyserem Władysławem Krasnowieckim. W 1923 ukoń­czyła Oddział Dram. przy warsz. Konserwatorium Muz. i wstąpiła do Instytutu Reduty (sez. 1923/24). Tam rozpoczęła artyst. współpracę z L. Schillerem i odtąd często grała w jego reżyserii i w zespołach, którymi kierował. W sez. 1924/25 i 1925/26 by­ła aktorką T. im. Bogusławskiego w Warszawie (w czerwcu 1926 występowała gościnnie, wraz z I. Solską, w T. Bagatela w Krakowie). W sez. 1926/27-1929/30 grała w T. Polskim i Małym. Roz­poczęła wtedy współpracę z PR, brała udział w wielu słuchowiskach. Od 1930 przeniosła się do lwow. T. Miejskich, w których pracowała do 1937 (z przerwą w 1931, kiedy grała w T. Melodram w Warszawie). Z zespołem t. lwow. występowała w Krakowie (lipiec 1933, lipiec 1934) i Krynicy (sier­pień 1933, lipiec-sierpień 1936). W sez. 1937/38 i 1938/39 była w zespole T. Miejskich w Łodzi. W tych latach występowała też gościnnie w T. Miejskich w Wilnie (maj 1938) oraz we Lwowie (kwiecień-maj i lipiec 1939). Lata II wojny świat. spędziła we Lwowie, gdzie od jesieni 1939 do czerwca 1941 i w sez. 1944/45 pracowała w Pol­skim T. Dramatycznym. W czerwcu 1944 grała rolę Wdowy w konspiracyjnym przedstawieniu "Ich czwo­ro". Po wznowieniu publicznej działalności pol. te­atru, wykładała w studio dramatycznym. W sierpniu 1945 wraz z zespołem t. lwow. była repatriowana do Katowic i przez dwa sez. występowała w T. Śląskim. W 1947 zaangażowała się do T. Wojska Pol. w Łodzi, gdzie była także wykładowcą PWST. W 1949 przeniosła się do T. Polskiego w Warsza­wie. Ze sceną tą była związana do końca życia, z przerwą w sez. 1956/57 i 1957/58, kiedy występo­wała w T. Narodowym. Grała też gościnnie w T. Współczesnym (1965) i Ateneum (sez. 1969/70). Sporadycznie występowała w filmach. W 1971 prze­szła na emeryturę. Jubileusz pięćdziesięciu lat pracy artyst. obchodziła 17 XII 1974 podczas uroczystości zorganizowanej dla wielu jubilatów T. Polskiego. Była członkiem zasłużonym SPATiF-ZASP. Dysponowała niskim, silnym, plastycznym głosem, znakomitą dykcją i dobrymi warunkami zewnętrz­nymi, choć nie była obdarzona urodą w znaczeniu konwencjonalnym. Aktorstwo jej cechowały równo­cześnie siła ekspresji i dyscyplina artyst. wynikająca z inteligencji i opanowania techniki. Zwróciła na siebie uwagę w roli Ulicznicy ("Kniaź Patiomkin", 1925) - "wniosła śmiałość gry i żywioł" (J. Szczublewski). W 1. dwudziestych grała w t. warsz. role różnorodne, zwykle jeszcze niewielkie, ale już zapo­wiadające możliwości charakterystyczne (Smeraldina w "Słudze dwóch panów") i dram. (Dziewka w "Klątwie", Nike Napoleonidów w "Nocy listopadowej"). Największe powodzenie osiągnęła w 1. trzydzies­tych, kiedy obok licznych postaci w repertuarze lżejszym, grała role o wielkim natężeniu ekspresji dram., role kobiet silnych, zdecydowanych, niepo­kojących, często namiętnych, zarówno głęboko nie­szczęśliwych, jak i sprytnych, pełnych wdzięku intrygantek. Recenzenci podkreślali sugestywność i ludzką prawdę tworzonych przez nią postaci. Były to m.in.: Babka ("Spór o sierżanta Griszę"), Jenny ("Opera za trzy grosze"), Szimena ("Cyd"), Panna Bernbourg ("Dziewczęta w mundurkach"), Kasandra ("Od­prawa posłów greckich"), Rozaura ("Życie snem"), Pani Warren ("Profesja pani Warren"), Lady Marlborough ("Szklanka wody"), Pallas Atena ("Noc listopadowa"), Klitajmnestra ("Oresteja", Wilno 1938), Elżbieta ("Sza­leństwo"), Klotylda ("Paryżanka"). Najgłośniejszą rolą, w której "dała się poznać jako doskonała tragiczka" (K. Rychłowski) była Judyta w "Księdzu Marku" (Lwów 1936): "namiętna, silna, szalona, raz po raz załamująca się w histerycznym krzyku, piękna i dostojna w swoim żydowskim stroju" (J. Łempicka), "prawdziwa w bólu, kobieca w zemście, bezpośred­nia w wybuchach wiary i miłości" (K. Bukowski). W 1. czterdziestych i późniejszych częściej grywała role komediowe lub charakterystyczne, m.in. we Lwowie: Podstolinę ("Zemsta"), Bartoskę ("Opowieść o Bartoszu Głowackim"); w Katowicach: Szambelanową ("Pan Jowialski"), Pulcherię ("Dom otwarty"), Matkę ("Dwa teatry"); w Łodzi: Luizę Cordeau ("Noce gniewu"), Kasię ("Igraszki z diabłem"); w warsz. T. Polskim: Wasylisę ("Na dnie"), Arinę ("Ożenek"), Teklę ("Dom kobiet"), Ksienię ("Port Royal"); i w T. Współ­czesnym Głafirę Klimowną ("Pamiętnik szubrawca", 1965).
Bibl.: Almanach 1980/81; Dąbrowski: Na deskach t. 1-3; Hist. filmu t. 5; Koczanowicz s. 185; Krasiński: Warsz. sceny; Linert: T. Śląski: Lorentowicz: T. Polski; Marczak-Oborski: Teatr czasu wojny (il.); Marczak-Oborski: Teatr 1918-39 (il.); Mrozińska: Szkoła; Mrozińska: Trzy sezony; Osiński: Repertuar; Simon: Spis przedstawień Reduty; Szczublewski: Artyści i urzędnicy; Wilski: Szkolnictwo; Wroczyński: Pół wieku s. 280; Kur. Warsz. 1937 nr 285, 1939 nr 106, 117; Pam. Teatr. 1963 z. 1-4 s. 241, 244, 246 (il.), 255, 257, 265-269, 1970 z. 4 s. 476, 485, 486, 1973 z. 3-4 s. 476 i nast.; Afisze i programy (tu Kalendarz Teatru Polskiego), IS PAN, MTWarszawa; Akta (tu fot. i wypisy z recenzji), ZASP; Archiwum domowe bratanka Wodzisława Życzkowskiego, Warszawa (tu fot. i wycinki z recenzji cytowanych w tekście).
Ikon.: J. Żebrowski: Ż. jako Panna Rosita (Panna Rosita), karyk., rys., repr. Express Wiecz. 1955 nr 300 oraz Ż. jako Matka (Klucz od przepaści), karyk., rys., repr. Express Wiecz. 1955 nr 215.; Fot. - Arch. Dok. Mech., IS PAN, MTWarszawa.
Film.: 1963 - Między brzegami (f); 1964 - Naganiacz (f.); 1968 - Kiedy miłość była zbrodnią - Rassenschande (f.); Fragm. kronik i materiałów film. z 1956 i 1962, Arch. WFD; Materiały - Archiwum TV Warszawa.
Nagrania: Role - Red. Dok. Inf. PR.
Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x

Używamy plików cookies do celów technicznych i analitycznych. Akceptuję Więcej informacji