Osoby

Trwa wczytywanie

Ryszard Ordyński

ORDYŃSKI Ryszard Stanisław Kazimierz (5 X 1878 Maków Podhalański - 13 VIII 1953 Warszawa), reży­ser, dyr. teatru, aktor. Był synem Ignacego i Emilii Blumenfeldów, bratem - Mariana O. W 1896 ukończył gimn. im. Sobieskiego w Krakowie, a w 1901 wydział filoz. Uniw. Jagiellońskiego. Następnie pracował jako nauczyciel gimn. kolejno w Jaśle, Bochni i Krakowie. 18 I 1903 w Wielopolu Skrzyńskim ożenił się ze Stefa­nią Stanik. Od 1906 współpracował z "Nową Reformą", w której zamieszczał m.in. recenzje teatr., w 1907-08 był też współredaktorem "Gazety Powszechnej". Od 1908 często wyjeżdżał za granicę, zapoznawał się z t. niem., ang., ros., franc. i pisywał na te tematy korespon­dencje do prasy polskiej. W 1909 w Monachium zetknął się po raz pierwszy z M. Reinhardtem i wkrótce został przyjęty jako wolontariusz do zespołu Deutsches Theater w Berlinie. Podczas krótkich pobytów w Polsce współpracował przy wystawieniu "Beatryks Cenci" w Poz­naniu (1909) i "Majora Barbary" w Krakowie (1910). W lecie 1910 został asystentem Reinhardta, a z czasem samodzielnym reżyserem w jego zespole. Wystawił m.in. w Kammerspiele "Zdobycie twierdzy Berg-op-zoom" i "Androklesa i lwa", ponadto kierował zespołem podczas za­granicznych tournees, m.in. w Ameryce (1912); w 1913 kierował przez pewien czas szkołą dram. przy Deut­sches Theater. W tym czasie ożenił się z aktorką niem. Kamilą Eibenschutz. Na zaproszenie L. Śliwińskiego wystawił 8 VIII 1913 w warsz. T. Nowości pantomimę "Sumurun" i sam grał rolę Garbusa. Od 1 IV 1914 kiero­wał w Warszawie T. Nowoczesnym, ale wkrótce po­wrócił do Berlina, a w styczniu 1915 wyjechał do USA. Tu pracował jako reżyser w wielu t., m.in. w operze w Bostonie, w t. Criterion w Nowym Jorku (wystawił tam "Makbeta" i "Wesołe kumoszki z Windsoru"), w Little Theatre w Los Angeles; w 1916 powierzono mu inscenizację wielkiego widowiska plenerowego "Kaliban" z okazji trzechsetlecia urodzin Szekspira. W 1917-20 był głów­nym reżyserem Metropolitan Opera House w Nowym Jorku; wystawił m.in. "Złotego kogucika". W tym czasie rozpoczął też współpracę z filmem jako scenarzysta, reżyser, a niekiedy i aktor. W 1919 był przez krótki czas w Polsce. W 1920 po zakończeniu kontraktu z Metro­politan Opera wrócił na stałe do kraju. W końcu tego roku wyjechał jeszcze na kilka miesięcy do Ameryki z misją propagandową, zleconą przez rząd polski. Wiosną 1921 reżyserował "Cezara i Kleopatrę" w T. Rozmaitości, a od października tego roku objął wraz z L. Hellerem kierownictwo Towarzystwa Teatrów Stołecznych, które zarządzało trzema scenami: Komedia, Maska i Nowoś­ci. Na otwarcie tej ostatniej O. wystawił "Piękną Helenę". W styczniu 1922 ustąpił z dyr. i odtąd mieszkał w War­szawie nie związany stałym kontraktem z żadnym te­atrem. Często wyjeżdżał na krótsze lub dłuższe okresy za granicę, przede wszystkim do Ameryki, gdzie współ­pracował nadal z wytwórniami filmowymi. W Polsce reżyserował w tym czasie szereg sztuk w t. Warszawy i Krakowa. Ważniejsze z nich: "Poskromienie złośnicy" (T. Rozmaitości 1923), "Uczta szyderców", "Henryk IV" (T. Polski 1924), "Ktobądź" (T. im. Słowackiego w Krakowie 1925), "Kres wędrówki" (T. Narodowy 1929), "Magia" (T. Nowy 1930), "Volpone" (T. Polski 1930), "Kupiec wenecki" (T. Polski 1934), "Niedobra miłość" (T. Narodowy 1936). Od 1927 współpracował z pol. wytwórniami filmowymi reżyserując m.in. takie filmy jak: "Uśmiech losu" (1927), "Mogiła nieznanego żołnierza" (1927), "Pan Tadeusz" (1928), "Dziesięciu z Pawiaka" (1931), "Amerykańska awan­tura" (1936). Od 1934 był przewodniczącym Naczelnej Rady Przemysłu Filmowego w Polsce, współpracował także z Międzynarodowym Instytutem Filmu Naukowe­go. Od 1937 mieszkał stale w Paryżu jako korespondent prasy polskiej. Po klęsce Francji wyjechał w 1940 do USA i tam podjął ponownie pracę w wytwórniach filmo­wych. W 1942-45 współpracował też z pol. T. Artystów w Nowym Jorku. W 1947 po powrocie do Polski nawią­zał współpracę z T. Wojska Polskiego w Łodzi, w sez. 1948/49 kierował jego warsz. filią, T. Placówka, w któ­rym wystawił "Synów" (1948) i "Wesołe kumoszki z Wind­soru" (1949). W 1949-51 był zaangażowany jako reżyser w warsz. T. Polskim, a od 1951 do końca życia w T. No­wym, gdzie wystawił "Sen nocy letniej" (1952). Ostatnią jego pracą reżyserską były "Wesołe kumoszki z Wind­soru" wystawione w T. im. Jaracza w Łodzi (18 III 1953). W ostatnim okresie życia stan zdrowia nie pozwalał mu na bardziej ożywioną działalność reżyserską. Wychowany w Krakowie pozostawał przez długie lata pod wpływem T. Pawlikowskiego i S. Wyspiańskiego; w czasie pobytów za granicą nawiązał kontakty z wie­loma wybitnymi ludźmi t. i filmu, m.in. z G. Craigiem, K.S. Stanisławskim, G.B. Shawem, Ch. Chapli­nem, L. Jouvetem. Niewątpliwie jednak największy wpływ na jego twórczość reżyserską wywarł M. Reinhardt. Mimo sukcesów odnoszonych za granicą O. po­zostawał stale w kontakcie z pol. środowiskiem teatr., często wracał do kraju i tu pracował przenosząc na nasz grunt ciekawsze osiągnięcia eur. sztuki teatr., za­równo w dziedzinie repertuaru, jak i inscenizacji. W. Horzyca analizując jego indywidualność artyst. pisał o "szerokim, rozlewnym liryzmie, który leżał u dna jego myśli i poczynań" i zwracał uwagę na pewną skłonność do eklektyzmu; kierunek, jaki O. reprezentował, okreś­lił jako "widowiskowy iluzjonizm". Od 1910 zajmował się działalnością przekładową. Tłu­maczył m.in. "Majora Barbarę", "Szklaną menażerię". Opu­blikował też w prasie wiele wspomnień i artykułów na tematy teatr., które zostały zebrane w książce "Z mojej włóczęgi" (Warszawa 1939, wydanie zmienione Kraków 1956).
Bibl.: Banaszkiewicz, Witczak; Lorentowicz: T. Polski; Łoza: Czy wiesz I (il.); R. Ordyński: Z mojej włóczęgi, Kraków 1956 (wstęp W. Horzycy, też il.; por. rec. E. Krasińskiego - Pam. teatr. 1958 z. 3/4); Pam. teatr. 1953 nr 2 (il.); Teatr 1954 nr 16 (A. Szyfman); Dokumenty osobiste, wycinki i programy ze zbiorów R.O., IS PAN.
Ikon.: S. Wyspiański: Portret, pastel, 1897, repr. Katalog Dzia­łu Sztuki Powszechnej Wystawy Krajowej, Poznań 1929; S.I. Witkiewicz: Portret, pastel, 1927, repr. Wiad. Lit. 1929 nr 11; E. Caruso: Portret, karyk., rys., 1919, repr. Wiad. lit. 1924 nr 8; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MTWarszawa.
Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x

Używamy plików cookies do celów technicznych i analitycznych. Akceptuję Więcej informacji