Osoby

MINKIEWICZ Janusz (25 czerwca 1914 Piotrogród – 29 maja 1981 Warszawa),

kierownik literacki i artystyczny teatru. 

Był synem Wacława Minkiewicza, adwokata, i Emilii z Rodziewiczów, pianistki; mężem aktorki Jadwigi Gosławskiej (1912–2007; ślub na początku lat 40.; rozwiedli się). W 1919 przyjechał z rodzicami do Warszawy, gdzie od 1924 uczył się w Gimnazjum im. Batorego, później w Milanówku i gimnazjach sanatoryjnych w Rabce oraz Zakopanem. W 1933 w Szkole Mazowieckiej w Warszawie zdał maturę, w 1933–36 studiował na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. 

W 1931 debiutował jako poeta w tygodniku „Wróble na Dachu”, a potem do wybuchu wojny, publikował felietony, humoreski i przekłady w „ABC Literacko-Artystycznym”, „Wiadomościach Literackich”, „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”, „Polonii”, „Szpilkach”. Należał do kręgu poetów „Skamandra”. Od 1933 pisał i wystawiał z Światopełkiem Karpińskim, cieszące się rozgłosem, Warszawskie szopki polityczne (kolejne w 1936, 1937 i 1938, ostatnia wystawiona przez warszawski teatr Cricot 3 września 1939 w Łodzi). Także z Karpińskim, od 7 listopada 1936 do 12 kwietnia 1937, kierował kabaretem pod nazwą Teatr 13 Rzędów, pisał też dla niego teksty. Wystawiono w nim rewię Mira i satyra z Mirą Zimińską:

Zdolni autorzy dali w inauguracyjnej rewii wszystkie próbki swych talentów, ale zrobili to nazbyt lekceważącym gestem [...].

Z dobrego tytułu została naprawdę tylko Mira 

(Kazimierz Wierzyński). 

Był autorem tekstów dla warszawskich kabaretów i teatrów rewiowych, takich, jak: Cyrulik Warszawski (1935–39), Tip-top (1939). W Polskim Radiu współredagował cykliczne audycje satyryczne „Loża szyderców” (później „Wesoła Syrena”). We wrześniu 1939 brał udział w obronie Warszawy, potem wyjechał do Wilna. Od 18 sierpnia 1940 (inauguracja) do 7 kwietnia 1941 (ostatnia premiera) był współtwórcą, kierownikiem literackim Studia Literacko-Artystycznego Ksantypa, które działało w

Sztralu Artystów: przy ul. Wielkiej 2. Miała to być scenka na wzór kabaretów paryskich, z zastosowaniem rozmaitych konwencji artystycznych. Pomysł nie znalazł jednak aprobaty publiczności

i ideowych recenzentów. Na potrzeby kabaretu przystosowywano krótkie teksty dramatyczne, np. Czarną damę z sonetów, Oświadczyny, a nawet Romeo i Julię. „Prawda Wileńska” oceniała, że jest „to «dobry teatr», ale bez repertuaru,

który „odgrodził się murem od wszystkiego, co tchnie naszą sowiecką rzeczywistością”. W 1940 był też współautorem tekstów do rewii wystawianych w kabarecie Miniatury. 

Po zajęciu Wilna przez Niemców, w 1941 wrócił do Warszawy. Pod pseudonimem Kieliszek pisał teksty do rewii i komedii dla teatrów jawnych. Najgłośniejsza rewia Moczmy nogi, napisana wspólnie ze Strusiem (pseudonim Stefana Strausa), wystawiona była w teatrze Miniatury (grudzień 1943). W czasie powstania najpierw przebywał pod Warszawą. Potem przedostał się do Lublina, gdzie w pierwszym numerze „Odrodzenia”, pisząc o życiu artystycznym w Warszawie podczas okupacji niemieckiej, bronił udziału artystów w jawnym życiu teatralnym. Drukował felietony i artykuły w „Gazecie Lubelskiej”, a w 1945 był korespondentem „Polski Zbrojnej'” i kierownikiem literackim lokalnej rozgłośni Polskiego Radia. W tymże roku wyjechał do Łodzi, gdzie był recenzentem teatralnym „Dziennika Łódzkiego”, a także współautorem tekstów do szopki politycznej, wystawianej, np. w listopadzie 1945, w Teatrze Syrena. Później mieszkał i tworzył w Warszawie. Od 20 lutego 1954 do końca sezonu 1954/55 był kierownikiem artystycznym Teatru Kleks (teatru satyrycznego dla młodzieży szkolnej). W tym czasie należał też do kolegium repertuarowego Teatru Syrena, a z Stefanią Grodzieńską prowadził na tej scenie konferansjerkę programów składanych i rewii. W 1954 w kabarecie Stańczyk sam prezentował swoje teksty na scenie, m.in. obok Danuty Szaflarskiej, Wieńczysława Glińskiego, Andrzeja Szczepkowskiego. 

Był poetą, satyrykiem, autorem humoresek prozą, felietonów, nowego libretta „w odwilżowym” tonie aktualnej satyry Pięknej Heleny (prapremiera 16 maja 1957, Warszawa Operetka), współautorem tekstów do szopek (1946, 1953, 1956, 1961, 1963), wystawionych na scenach warszawskich i w telewizji. Był autorem adaptacji scenicznych ramatów, takich, jak: Straszny dworek według Dam i huzarów (Warszawa Teatr Komedia, 1963), Ciotka Karola (Cieszyn Scena Polska, 1968), Jeszcze Dulska według Moralności pani Dulskiej (Warszawa Teatr Ludowy, 1972); z Antonim Marianowiczem: Arszenik i stare koronki (Warszawa Teatr Powszechny, 1957), Wesołe miasteczko według Starego Miasta (Łódź Teatr Powszechny, 1961), znakomitej adaptacji Madame Sans-Gêne (Warszawa Teatr Syrena, 1958). Tłumaczył i adaptował teksty wielu operetek i musicali, najczęściej z Marianowiczem: Daj buzi, Kate (Warszawa Teatr Komedia, 1957), Maestro (Warszawa Teatr Syrena, 1959), Can-Can (Warszawa Operetka, 1961); Człowiek z La Manczy (Gliwice Operetka Śląska), My chcemy tańczyć (Kraków Teatr Muzyczny) – 1970; Córka Madame Angôt (Gdynia Teatr Muzyczny, 1971), ze Stanisławem Dygatem Orfeusz w piekle (Warszawa Operetka, 1960), z Juliuszem Żuławskim West Side Story, a z Ryszardem Markiem Grońskim Majcher Lady (Gdynia Teatr Muzyczny, 1972). Współpracował z czasopismami satyrycznymi („Stańczyk”, „Szpilki”, „Przekrój”). Pisał teksty do radiowego „Kabareciku reklamowego” (1961–78). Ogłosił kilka zbiorów poezji, przekładał, np. Samuela Marszaka, Siergieja Michałkowa, Jamesa Krüssa (z Marianowiczem), a jego satyry tłumaczone były na niemiecki i rosyjski. W 1955 otrzymał Państwową Nagrodę Artystyczną II stopnia. 

W 1989 w Londynie ukazał się zbiór wspomnień pod tytułem „Minio. Przyjaciele o Januszu Minkiewiczu”, a w 2000 powstał film dokumentalny Minio, według scenariusza Antoniego Marianowicza. W środowisku artystyczno-literackim Warszawy był postacią niezwykle barwną. We wspomnieniach przyjaciół: zawsze wyróżniał się

tak zwaną prezencją. Pańskością. Wielkim stylem 

(Agnieszka Osiecka);

był

jednym z najdowcipniejszych, najzłośliwszych i najbardziej zdatnych do żartu ludzi 

(Andrzej Jarecki);

należał do Warszawy nocnej. Blady, wysoki, przygarbiony,

w długim płaszczu, przypominał trochę księcia Drakulę,

pisał Janusz Głowacki, który podziwiał jego

inteligencję, szyderczy humor, nonszalancję, z jaką niszczył swój świetny talent i zdrowie. 

Bibliografia

Almanach 1980/81; Filler: Operetka; S. Grodzieńska: Nie ma z czego się śmiać, Warszawa 2007; Groński: Od Siedmiu Kotów s. 201, 208–221; M. Fik: Zamiast teatru, Warszawa 1993 s. 167; Hernik-Spalińska: Życie teatr. (cyt. z „Prawdy Wileńskiej”); Komorowska: Kronika t. muz. 194–89; Krasiński: Warsz. sceny; Kwiatkowski: Tu PR Warszawa; Łódz. sceny lalkowe; R. Matuszewski: Alfabet. Wybór z pamięci 90-latka, Warszawa 2004; Mościcki: Teatry 1944–45; Rendez-vous z Syreną; Sempoliński: Wielcy artyści; Stawa i infamia; Wierzyński: Wrażenia; T. Wittlin: Ostatnia cyganeria, Warszawa 1989; Współcześni pol. pisarze i badacze; W. Zechenter: Upływa szybko życie, Kraków 1971; Życie Warsz. 1991 nr 13 (J. Głowacki); Kultura 1981 (5 VII; A. Osiecka); Odrodzenie 1944 nr 1 (J. Minkiewicz: Pozory życia artystycznego w okupowanej Warszawie); Pam. Teatr. 1963 z. 1–4 s. 27, 224, 1964 z. 4 s. 428, 1997 z. 1–4 s. 26, 36, 40, 41–44, 629–630, 682, 683; Tyg. Kult. 1988 (28 VIII); Życie Warsz. 1981 nr 128, 138 (A. Jarecki); Akt zgonu nr I/888/1981, Arch. USC Warszawa; Hernik-Spalińska: Repertuar; Programy, wycinki prasowe, IS PAN; wyborcza. pl/magazyn/19 lipca 2014 (wspomnienie o M.) 

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.

Biogram w Almanachu Sceny Polskiej

Janusz Minkiewicz (15 VI 1914 Petersburg - 29 V 1981 Warszawa), kier. lit. i art. teatru, satyryk. Studiował filozofię na UW. W 1932 debiutował w warsz. prasie satyrycznej. Zdobył popularność jako współautor (ze Światopełkiem Karpińskim i Jerzym Zarubą - twórcą kukieł) corocznych szopek politycznych (do 1938), wystawianych przez t. warszawskie, m. in. Nową Komedię na Karowej, Café-Club na Nowym Świecie. Jesienią 1936 objął z Karpińskim kier. nowo otwartego T. 13 Rzędów w Warszawie (działał pięć miesięcy). W l. 1940-41 kier. w Wilnie t. estradowym "Ksantypa". Po wojnie działał początkowo w Lublinie (1944), następnie w Łodzi, gdzie był m. in. recenzentem teatr. Dziennika Łódzkiego (1945). W tym samym roku na scenie łódź. T. Syrena zaprezentował kolejną szopkę polityczną (z Janem Brzechwą). W następnych l. działał stale w Warszawie. Był autorem utworów satyrycznych, przekładów literatury dziecięcej, librett operetkowych i musicali (z Antonim Marianowiczem), jak "My fair lady", "Kis me Kate", "Człowiek z La Manchy", kom. muz. na podstawie "Madame Sans Gne". Współpracował z czasopismami satyrycznymi i T. Syrena. T. Buffo, w którym często występował jako konferansjer. W l. 1954-55 sprawował kier. art. satyrycznego T. Kleks w Warszawie.

Źródło: Almanach sceny polskiej 1980/81