Helena Kowalczyk
KOWALCZYKOWA Helena, z domu Wojtasiewicz (25 lutego 1907 Kosów Poleski na Białorusi – 7 sierpnia 1999 Warszawa),
aktorka, suflerka.
Była córką Józefa Wojtasiewicza, urzędnika kolejowego, i Jadwigi z Superczyńskich, żoną aktora Edwarda Kowalczyka (zob. t. 2; ślub w 1928). Pod koniec 1914 deportowana z rodziną do Rosji, od 1918 uczyła się w szkole im. Róży Luksemburg w Moskwie; w tym czasie uczęszczała też na kursy dramatyczne oraz do szkoły tańca. Na początku lat 20. przyjechała z rodziną do Polski.
Najpierw mieszkała we Lwowie, gdzie próbowała zaangażować się do Teatrów Miejskich. W dniu 16 stycznia 1923 w Teatrze Nowości wystąpiła, pod nazwiskiem panieńskim, w roli Pini (Za dawnych, dobrych czasów), 20 listopada tego roku i 6 stycznia 1924 w roli pokojówki Albertyny (Księżniczka Olala). Nie otrzymała jednak angażu i wyjechała do Lublina, gdzie prowadziła kółka dramatyczne. Po wyjściu za mąż, przez kilka lat nie pracowała zawodowo. Od 1933 do 1935 była suflerką w Teatrze Domu Żołnierza w Lublinie, a od 1935 do 1939 w objazdowym Teatrze Wołyńskim im. Słowackiego z siedzibą w Łucku; czasem grywała też niewielkie role. W latach II wojny światowej i okupacji niemieckiej mieszkała w Lublinie, gdzie, wraz z mężem, prowadziła sklep opałowy i pracowała w fabryce. Pod koniec 1944, z chwilą powstania Teatru Wojska Polskiego w Lublinie zaangażowała się do tego zespołu jako suflerka i w 1945 przeniosła z nim do Łodzi. Od 1946 mieszkała i pracowała w Warszawie. Od początku 1948 do końca sezonu 1948/49 była suflerką w Teatrze Klasycznym, a od sezonu 1949/50 w Teatrze Współczesnym, skąd w marcu 1982 przeszła na emeryturę.
Często występowała w niewielkich rolach, np. jako: Sługa (Ich czworo), Kłysiowa (Ostry dyżur) – 1952; Pani I (Nasze miasto), Chłopka (Pastorałka) – 1957; Ofiara Żołdackiej Swawoli (Opera za trzy grosze, 1958), Wdowa Knechtling (Biedermann i podpalacze, 1959), Babka (Zamek w Szwecji, 1961), Maniefa i Rezydentka I (Pamiętnik szubrawca, 1965), Lewandowska (Akwarium-2, 1970), Swatka (Potęga ciemności, 1971), Przekupka (Rzecz listopadowa, 1975), Służąca (Gry kobiece, 1977), Mieszczka (Smok, 1981), Służąca (Lorenzaccio, 1986).
Od 1972 do końca życia zagrała w kilkudziesięciu filmach i serialach telewizyjnych; zwykle były to role epizodyczne, ale umiała granym postaciom nadać cechy własnej osobowości – prostej, pełnej ciepła. Ważniejsze filmy z jej udziałem, to m.in.: Dziewczęta z Nowolipek, Akcja pod Arsenałem, Mrzonka, Niewdzięczność (za rolę w tym filmie w 1979 otrzymała nagrodę na festiwalu Polskich Filmów Telewizyjnych w Olsztynie), Constans, Krótki film o zabijaniu, seriale: Dom, Alternatywy 4.
Bibliografia
Almanach 1998/99; Czterdzieści lat T. Współczesnego w Warszawie; T. Współczesny w Warszawie; Gaz. Wyb. 1999 nr 194; Kobieta i Życie 1962 nr 15 (il.); Życie Teatr. 1923 z. 2, 4–5, 1924 z. 1; Akta, T. Współczesny Warszawa (tu Życiorys K.), ZASP (fot.); www.filmpolski.pl
Ikonografia
Fot. – IS PAN, ITWarszawa, T. Współczesny Warszawa.
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
