Helena Lupówna-Krzeszkowska
LUPÓWNA Helena, zamężna Krzeszkowska (2 sierpnia 1927 Sandomierz – 21 grudnia 1999 Poznań),
tancerka.
Była córką Stefana Lupy i Marii z domu Dalmata. Uczyła się w Szkole Baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie (1937–39), a w czasie okupacji niemieckiej w działającej legalnie, Miejskiej Szkole Baletowej pod kierunkiem Leona Wójcikowskiego (1940–44). Po jej ukończeniu, jako tancerka zespołu Wójcikowskiego, występowała w jawnym teatrze warszawskim Rozmaitości Jar w programie baletowym pod tytułem Widowisko fantastyczne (1944).
Po wojnie należała do objazdowego zespołu Mikołaja Kopińskiego pod nazwą Rewia Taneczna, który w 1945–46 występował m.in. w siedzibie Teatru Groteska w Krakowie, w 1946–47 do zespołu pod nazwą Polski Balet Kopińskiego. Odbyła z nim tournée po kraju, odwiedzając m.in. Lublin, Kielce, Warszawę i Wybrzeże. W 1947 zamieszkała w Poznaniu (używała podwójnego nazwiska Lupówna-Krzeszkowska, a po 1966 Krzeszkowska), zaangażowana do zespołu Teatru Wielkiego (od 1950 Opera im. Moniuszki) i do 1974 była jedną z wyróżniających się solistek poznańskiego baletu, przez Kazimierza Nowowiejskiego wymienianą w gronie „samych asów i gwiazd” tej sceny.
Pierwszy raz wystąpiła w Szeherezadzie jako jedna z Dziewczyn haremu; później tańczyła, m.in.: Błędnego Ognika i Rusałkę (Swantewit, 1948), Bławatka (Goplana, 1948), Grację, Zimę i Świetlika (Od bajki do bajki, 1949), jedną z Przyjaciółek (Coppelia, 1952), Diablicę I, Helenę i jedną z Hurys (Pan Twardowski, 1955), Aurorę (Śpiąca królewna, 1958), Odylię (Jezioro łabędzie, 1960), Lilith (Noc Walpurgi w Fauście, 1962), Muzę (Muzyka uroczysta, 1966), jedną z Księżniczek (Ognisty ptak, 1967), a także np. Idę w Zemście nietoperza (1963).
„Doskonałą solistką baletu poznańskiego” pisała Tacjanna Wysocka, „jest Helena Lupówna, którą pamiętamy jako uroczą, wzruszającą Marię w Fontannie Bachczyseraju” (1958). Partię tę dublowała z Barbarą Karczmarewicz. Jednakże, jak zauważyła Wysocka,
nie naśladuje jej, jest w koncepcji swej oryginalna i interesująca. Zalotna i wesoła w pierwszych scenach, jest wzruszająca
w scenie modlitwy i dialogu z Zaremą. Tańczy i wygląda bardzo ładnie.
Podobała się również w Nowej Odysei (1959) jako Córka cieśli. Norbert Karaśkiewicz wymienił ją wśród najlepszych wykonawców, którzy
doskonale odpowiadali kreowanym postaciom, wykazując przy tym dobrą technikę.
Występowała na estradzie, na tak zwanych koncertach popularnych, np. w 1957 w Olsztynie. W 1958–61 uczyła tańca klasycznego w poznańskiej Szkole Baletowej.
Bibliografia
Almanach 1999/2000; Jankowski, Misiorny; Nowowiejski: Pod zielonym Pegazem; Opera Pozn. 1919–69 (il. nr 63); Świtała (T. Wysocka, N. Karaśkiewicz); Świtała: Opera Pozn. 1969-79; Turska: Almanach; I. Turska: Taniec w Polsce, Warszawa 1962 (il. 111, 174); Wysocka: Dzieje; Teatr 1959 nr 5 (T. Wysocka; il.); Programy, IS PAN; Akta (fot.), ZASP.
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
