Irena Netto
NETTO Irena (19 października 1899 Dąbrowa Górnicza – 13 marca 1992 Skolimów koło Warszawy),
aktorka.
Była córką Jana Netto i Stefanii ze Ślusarskich. Pierwsza wzmianka o jej występie pochodzi z 2 marca 1920 i zapewne był to jej debiut w roli Hipolity (Sen nocy letniej) w warszawskim Teatrze Dramatycznym przy ul. Śniadeckich. W 1922 ukończyła Oddział Dramatyczny przy Konserwatorium Muzycznym w Warszawie, w sezonie 1922/23 kształciła się Instytucie Reduty.
Potem przez wiele lat z Redutą współpracowała, np. w 1923–24 grała: Zuźkę (Pomsta), Matkę Boską (Wielkanoc; wymiennie z Ewą Kuniną); w sezonie 1925/26 występowała w Reducie w Wilnie, m.in. w roli Marysi (Wesele). W latach 30. brała udział w Porankach Reduty (tak zwanych niedzielach artystyczno-literackich) oraz w audycjach Studia Radiowego przy Instytucie, m.in. wystąpiła w roli Maryny (Wesele, premiera ogólnopolska 31 października i 2 listopada 1936).
W sezonie 1924/25, a później w 1930/31 była aktorką Teatru Miejskiego w Toruniu, gdzie zagrała wiele ról, m.in.: Kornelię (Irydion), Matkę (Hanusia), Staniszewską (Sybir), Barbarę (Gęsi i gąski), Arete (Eros i Psyche), Monikę (W niemieckich szponach), Gwinonę (Lilla Weneda), Jadwigę (Wicek i Wacek), Wielhorską (Tamten), Kobietę (Koniec i początek), Królową (Hamlet), Martę (Romeo i Julia; także we Włocławku i Bydgoszczy, luty 1931). W sezonach 1926/27–1929/30 zaangażowana była w Teatrze Polskim w Katowicach; tu jedną z jej najlepszych ról, według Jana Ciecierskiego, była Nike spod Cheronei (Noc listopadowa, 1927), poza tym grała: Agatę (Gwałtu, co się dzieje, 1926); Dyndalską (Damy i huzary), Matkę (Balladyna) – 1927; Zofię (Pani prezesowa, 1928), Ah Wong (Mandaryn Wu, 1929), Sabinę (Żołnierz królowej Madagaskaru, 1930). Na początku 1932 znalazła się w zespole nowo powstałego Teatru im. Żeromskiego na warszawskim Żoliborzu pod kierownictwem Ireny Solskiej, i pozostała w nim do końca sezonu 1932/33; zagrała m.in. ponownie w Tamtym (marzec 1932). Jej nazwisko pojawiało się też w obsadzie Chóru w Kaliguli Rostworowskiego, wystawionym 16 maja 1934 w Teatrze Polskim w Warszawie. Później zrezygnowała z występów; reżyserowała w teatrach szkolnych oraz współpracowała z radiem, brała m.in. udział w słuchowisku Krzysztof Kolumb na Morzu Sargassowym (1938).
Lata II wojny światowej i okupacji niemieckiej przeżyła w Warszawie; utrzymywała się z pracy w wytwórni kostek bulionowych, prowadziła tajne nauczanie i organizowała tajne wieczory artystyczne. Po wojnie wróciła na scenę; w sezonie 1945/46 należała do zespołu Miejskiego Teatru Marionetek w Poznaniu i grała na jego drugiej scenie pod nazwą Miejski Teatr dla Młodzieży, m.in.: Przekupkę (Trębacz z wieży ratuszowej), Królową Roksanę (Królewna Śnieżka), Matkę (Młodzi). W 1946–69 była aktorką Teatru Dolnośląskiego (od sezonu 1949/50 Teatrów Dramatycznych) we Wrocławiu, z wyjątkiem okresu od 1951 do 30 września 1952, kiedy grała w warszawskim Ateneum: Xyddias (Interwencja), Katarzynę (Pociąg do Marsylii), Krzewinową (Zbiegowie). Dnia 1 września 1969 przeszła na emeryturę.
Była cenioną, zdolną aktorką charakterystyczną. Wiele jej ról było przyjmowanych z uznaniem przez krytykę, np. we Wrocławiu: Pani Dyndalska (Damy i huzary, 1946), Katarzyna (Romans z wodewilu, 1949), Anielukie (Pieją koguty, 1950), Immacolata (Bieg do Fragalà, 1953), Głumowa (I koń się potknie, 1954), Klimina (Wesele, 1956 i 1960), Anna (Przygoda florencka, 1957), Pani Jang (Dobry człowiek z Seczuanu, 1960); Ksenia (Bułyczow i inni), Orgonowa (Damy i huzary), Matka (Radość z odzyskanego śmietnika) – 1962; Cornelia (Powrót syna marnotrawnego, 1965). W jej interpretacji, bohaterki, które przedstawiała, nie były „nigdy jednoznaczne”.
Osobowość aktorki dodaje im jakby szczególnej głębi, reakcje stają się bardziej umotywowane, portret psychologiczny wyraźniej zarysowany, nawet w rolach drugiego planu, czy słabiej przez dramaturga nakreślonych,
pisała Irena Bołtuć.
W 1953–72 była obsadzana w rolach drugoplanowych i epizodach m.in. przez Andrzeja Wajdę, Wojciecha Hasa, Stanisława Różewicza, w filmach takich jak: Trudna miłość, Trzy kobiety, Wolne miasto, Pożegnania, Rozstania, Samson, Cios z tamtego świata, Jak być kochaną, Szklana kula. Od 1979 mieszkała w Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie. Tabl. VII.
Bibliografia
Almanach 1991/92; Ciecierski: Zwyczajne życie; Kott: Jak wam się podoba s. 179; Kwaskowski; Kwiatkowski: Tu PR Warszawa; M. Limanowski, J. Osterwa: Listy, Warszawa 1987; Lorentowicz: T. Polski; Marczak-Oborski: Teatr 1918–39; Misiorny: Teatry Ziem Zachodnich; Nawrat: Repertuar; 80 lat t. w Toruniu (il.); Osiński: Pamięć Reduty; Solska: Pamiętnik; Szczublewski: Żywot Osterwy; Śmigielski: Reduta (il.); T. Ateneum 1928–78; T. Polski Wrocław 1945–65 (il.); Wilski: Szkolnictwo; H.R. Żuchowski: Teatr dla młodych widzów w Poznaniu, Poznań 1992; Kur. Warsz. 1920 nr 20, 1924 nr 268, 1927 nr 95, 1930 nr 238, 1931 nr 51; Pam. Teatr. 1962 z. 2 s. 188, 1997 z. 1–4 s. 98, 102, 1999 z. 2 s. 40, 72, 75; Prz. Teatr. i Film. 1924 nr 14; Teatr 1992 nr 4–5 (I. Boltuć; il.); Życie Warsz. 1992 nr 67; Akta (fot.), ZASP; Programy, wycinki prasowe, IS PAN; Zbiory N. (m.in. korespondencja z okresu 1922–70), MTWarszawa; Almanach 1944–59; www.filmpolski.pl
Ikonografia
J. Przeradzka: Portret, olej, płótno, 1947 – MTWarszawa; Fot. – IS PAN, ITWarszawa, MTWarszawa.
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
