Osoby

LACHNITT Walerian (27 listopada 1913 Chrzanów koło Krakowa – 3 marca 1982 Gdańsk),

kierownik artystyczny i literacki, dyrektor teatru, reżyser. 

Był synem Eugeniusza Lachnitta i Marii z Kalwasów; mężem Sylwii Janowicz, kierowniczki literackiej teatru. Po skończeniu Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem Stanisława Pigonia; dyplom otrzymał w 1936. W czasie studiów pisał recenzje teatralne do pisma akademickiego „Nasz Wyraz”, później publikował je w „Kulturze”, „Kurierze Literacko-Naukowym”, „Trybunie Literackiej”. W 1937–39 pracował w krakowskim Oddziale Towarzystw Księgowo-Kolejowych „Ruch”. Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej, potem przedostał się na Węgry, gdzie był internowany, następnie więziony w niemieckich obozach jenieckich. 

Do Polski wrócił wiosną 1946; po krótkim pobycie w Krakowie, Poznaniu, osiadł w Szczecinie, gdzie w tymże roku był współzałożycielem Klubu Literacko-Artystycznego „13 Muz”. W 1946–50 był kierownikiem działu literackiego lokalnej rozgłośni Polskiego Radia, potem dyrektorem Biblioteki Wojewódzkiej. Równocześnie w 1946–52 publikował recenzje teatralne i artykuły o tematyce teatralnej na łamach: „Arkony”, „Szczecina”, „Odry”, „Życia i Kultury”, „Głosu Szczecińskiego”; był wówczas jednym z najważniejszych krytyków. Jako juror zasiadał w konkursach i przeglądach literackich, teatralnych i recytatorskich. Dnia 1 czerwca 1952 został kierownikiem literackim Teatrów Dramatycznych, a od stycznia 1955 również zastępcą dyrektora ds. artystycznych; obie funkcje sprawował do końca września 1955. Dokumentem teatralnej działalności Lachnitta w Szczecinie jest napisany przez niego Dziennik czynności kierownika literackiego Teatru Polskiego w Szczecinie w latach 1954–56.

Nie był wybitną indywidualnością, ale bardzo aktywnym

i sprawnym organizacyjnie animatorem życia kulturalnego 

(M. Kozłowska). 

Od 1 października 1955 do 1959 był kierownikiem literackim Teatru Wybrzeże w Gdańsku. Równocześnie, od 1 stycznia do 31 maja 1956 kierownikiem literackim Bałtyckiego Teatru Dramatycznego w Koszalinie. W sezonie 1959/60 objął kierownictwo artystyczne i literackie nowo utworzonej Sceny Objazdowej Teatru Wybrzeże i sprawował je także po usamodzielnieniu się tej sceny i przekształceniu 1 kwietnia 1964 w Teatr Ziemi Gdańskiej; od 1 czerwca 1966 był też dyrektorem, a od 1 stycznia 1972 i w sezonie 1972/73 tylko dyrektorem i reżyserem tego teatru. 

W 1962 zdał eksternistyczny egzamin reżyserski, ale jako reżyser debiutował już w 1956 Matką Karela Čapka w Teatrze Wybrzeże. Potem wystawił tu jeszcze, m.in.: Ich czworo i Dom Bernardy Alby – 1957, a na Scenie Objazdowej: Nie jesteśmy aniołami i Marię Stuart Słowackiego – 1960; Most (1962) i, cieszące się dużym powodzeniem, Lato w Nohant (1963). W Teatrze Ziemi Gdańskiej reżyserował np.: Autobus do Montany (1964), Ostatnią stację (1965), Irkucką historię (1966; w tymże roku też w Prenzlau w NRD), Niespokojną starość (1969), Adama i Ewę (1972; nagroda Tespisa, 1973). Reżyserował także, w Jeleniej Górze: Widok z mostu i Niemców (1961; nagroda na II Wrocławskim Festiwalu Teatralnym, 1961); w Tarnowie Mazepę (1968); w Częstochowie Symulantów (1969; I nagroda na VI Śląskiej Wiośnie Teatralnej, 1969), a w Prenzlau Mariusza (1970). Dnia 30 lipca 1973 przeszedł na emeryturę, ale w Teatrze Dramatycznym w Gdyni wystawił jeszcze, np. Don Carlosa (1974) i niedługo przed śmiercią Dwa teatry (luty 1982). 

Zafascynowany Pomorzem Zachodnim, pisał o tym regionie reportaże, opowiadania, rekonstruował legendy. W 1947 wydał książkę pod tytułem Pod znakiem Gryfa, w 1955 monografię pod tytułem Pomorze Zachodnie. Był współautorem broszur na 10-lecia: Teatrów Dramatycznych w Szczecinie (1955), Teatru Wybrzeże w Gdańsku (1957), Teatru Ziemi Gdańskiej w Gdyni (1969) i wydania Dwadzieścia lat Teatru Dramatycznego w Gdyni (1979), a także autorem artykułu: Teatry dramatyczne Wybrzeża w okresie dwudziestolecia Polski Ludowej, drukowanego w „Gdańskich Zeszytach Humanistycznych” (1964 nr 12). Redagował programy Teatru Ziemi Gdańskiej, a w programach Teatru Dramatycznego w Gdyni ukazywały się jego wspomnienia teatralne Tropami wagantów. Był wieloletnim recenzentem teatralnym „Głosu Wybrzeża”. Współpracował z zespołami amatorskimi, przewodniczył jury festiwalu teatralnego „Bursztynowa Maska”, prowadził wykłady z historii teatru i dramatu w Zaocznym Studium Oświaty dla Dorosłych przy Wyższej Szkole Marynarki Wojennej w Gdyni. W 1967 otrzymał Order Stańczyka. 

Bibliografia

Almanach 1981/82; XXV lat T. w Gdyni; 200 lat t. na Targu Węglowym (nota biograficzna; il.); 10 lat T. Ziemi Gdańskiej; Misiorny: Teatry Ziem Zachodnich; Sośnicki: 40 lat; Szczepkowska: 20 lat t. na Wybrzeżu; Szczecin teatralny (M. Kozłowska); Żędzianowska: Pro memoria (il.); Gdański Rocz. Kult. 1990 t. 13; Litery 1973 nr 1 (il.); Teatr 1983 nr 6; Życie Warsz. 1982 nr 46; Akta (fot.), ZASP; Archiwum L., Muzeum Literatury Książnicy Pomorskiej Szczecin; Programy, wycinki prasowe, IS PAN; www.encyklopeadiateatru.pl 

Ikonografia

Fot. – MNGdańsk.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.

Biogram w Almanachu Sceny Polskiej

Walerian Lachnitt (27 XI 1913 Chrzanów k. Krakowa - 3 III 1982 Gdańsk), reżyser, kier. lit., art. i dyr. teatru, publicysta. W 1936 ukończył wydz. filozoficzny UJ, w tym okresie debiutował jako recenzent i publicysta teatralny. Po II wojnie świat, pracował w radiu, w wydawnictwach, był recenzentem teatr. (m.in. Ilustrowanego Kuriera Polskiego, Życia i Kultury). Z teatrem związał się w 1952 zaproszony do współpracy w charakterze kier. lit. przez Emila Chaberskiego, kier. art. T. Dramatycznych w Szczecinie. W styczniu 1955 został również zastępcą dyr. d/s artystycznych t. szczecińskich. 1 X 55 przeszedł na stanowisko kier. lit. T. Wybrzeże w Gdańsku. W tym samym sez. (13 VII 56) zaprezentował na scenie T. Dramatycznego w Gdyni spektakl Matki Czapka, który był jego warsztatem reżyserskim. Pozostając na stanowisku kier. lit. reżyserował później "Dom Bernardy" Alba Lorki i "Ich czworo" Zapolskiej. W sez. 1959/60 objął kier. art. i lit. nowo utworzonej Sceny Objazdowej T. Wybrzeże. Tu reżyserował m.in. "Marię Stuart" Słowackiego, "Czas młodości" Zorina, "Lato w Nohant" Iwaszkiewicza, "Most" Szaniawskiego. Również po usamodzielnieniu się tej sceny i przekształceniu 1 IV 64 w T. Ziemi Gdańskiej pozostał na stanowisku kier. art. i lit., w następnych l. reżyserował tu m.in. "Pierwsze kroki" Pasternaka, "Ostatnią stację" Remarque'a, "Adama i Ewę" Strahla. Od 1 VI 66 przejął także dyr. T. Ziemi Gdańskiej, od 1 I 72 i w sez. 1972/73 zachował jedynie stanowisko dyr. i reżysera tego t., 30 VII 73 przeszedł na emeryturę, nadal jednak współpracował z T. Dramatycznym w Gdyni jako reżyser, wystawił "Don Carlosa" Schillera, "Dwa teatry" Szaniawskiego - ostatnia praca, prem. 27 II 82. W programach tego t. jako dodatek ukazywały się jego wspomnienia pt. "Tropami Wagantów". Poza Wybrzeżem, z którym związany był trwale, współpracował z wieloma t. w Polsce, m.in. reżyserował w Opolu, Jeleniej Górze, Bielsku Białej, Tarnowie, Częstochowie. Źródło: Almanach Sceny Polskiej 1981/1982