Henryk Lotar
LOTAR Henryk, właściwie Henryk Luft, także Henryk Luft-Lotar (30 sierpnia 1901 Lwów – 5 listopada 1979 Bielsko-Biała),
aktor, reżyser.
Był synem Maurycego Lufta i Róży z Adlersteinów. W 1923–25 uczył się w Szkole Dramatycznej Franciszka Frączkowskiego we Lwowie. Przyjął pseudonim Lotar. Od 1925/26 grał i reżyserował w półzawodowym teatrze Reduta w Rzeszowie. Wystąpił w przedstawieniach: Uciekła mi przepióreczka, R.H. Inżynier oraz we własnej reżyserii: w Złotym wieku rycerstwa i Szczęściu Frania. Równocześnie współpracował z Sekcją Dramatyczną Akademickiego Koła Rzeszowiaków, np. grał w Roztworze profesora Pytla. W 1927 był aktorem i inspicjentem w Warszawskim Żydowskim Teatrze Artystycznym WIKT pod kierownictwem Idy Kamińskiej i Zygmunta Turkowa. Na początku lat 30. reżyserował we Lwowie w żydowskim amatorskim studiu dramatycznym Maska, np. Tkaczy i Maskę, opracował na scenę Cień Andersena (jako Henryk Luft). W 1936, jak sam podawał, był reżyserem w Towarzystwie Literacko-Artystycznym we Lwowie, w 1939 tamże w Teatrze GOSET.
W czasie II wojny światowej, w 1941 prowadził kółko dramatyczne w Kijowie w Pałacu Pionierów, w 1942 pracował jako robotnik w teatrze uzbeckim. W 1944 był kierownikiem artystycznym, reżyserem i aktorem w teatrze pod patronatem Związku Patriotów Polskich w ZSRR, a po powrocie do Lwowa, od listopada 1945 do maja 1946 w Teatrze Małych Form pod dyrekcją Sylwestra Czosnowskiego (też pod nazwą Miniatury); reżyserował (z G. Rosińskim) Wszystko dla was i Świderka (grał Tytusa). W połowie 1946, wraz z zespołem, przyjechał do Szczecina i został reżyserem w nowo utworzonym Teatrze Komedia Muzyczna (od 17 października 1947 Teatr Polski). Na inaugurację 1 września 1946 wystawił program Na falach Odry (był z Czosnowskim autorem scenariusza), w 1947 Męża pognębionego, a w 1948: Męża i żonę, Sprawę Moniki, Strzały na ulicy Długiej, Roztwór profesora Pytla oraz głośne Widowisko Sartre'owskie (Przy drzwiach zamkniętych, Ladacznica z zasadami), grane też w Bydgoszczy, Poznaniu i Krakowie; wszędzie miało dobre recenzje.
W 1948 w Łodzi zdał eksternistyczny egzamin reżyserski. W 1 połowie 1949 reżyserował w Teatrze Miejskim w Białymstoku i w Teatrach Dolnośląskich na scenie w Jeleniej Górze. W sezonie 1949/50 był reżyserem w Teatrze Polskim w Bielsku i Cieszynie, a w 1950/51 i 1951/52 w Teatrze Dolnośląskim w Jeleniej Górze. W sezonie 1952/53 reżyserował w Teatrze Ziemi Rzeszowskiej w Rzeszowie (np. Świętoszka) i w Teatrach Dramatycznych w Częstochowie, w których był zaangażowany w 1953/54–1957/58. W sezonie 1955/56 współpracował też z teatrem w Gnieźnie, a w 1956/57 w Białymstoku. Od 1 października 1958 do 1961 ponownie reżyserował w Szczecinie w Teatrach Dramatycznych oraz w Operetce: Dorinę (1959); Kwiat Hawai, Bajaderę – 1960; Zamek na Czorsztynie (1961). W 1961 reżyserował w Teatrze 7.15 w Łodzi (Grunt to rodzinka; adaptacja i teksty piosenek) oraz w Grudziądzu. Od 1962 do końca sezonu 1967/68 znów należał do zespołu Teatru Polskiego w Bielsku-Białej.
Jego reżyserię określano jako „inteligentną”, zajmował się głównie klasycznym repertuarem dramatycznym, nie stronił także od muzycznego. Kilkakrotnie wystawił (z dobrymi recenzjami) Grzeszników bez winy, np. w Białymstoku (1949), Bielsku i Cieszynie (1950), Grudziądzu (1961). Reżyserował też np. w Jeleniej Górze: Kobietę we mgle (1949); Wodewil warszawski, Dwa tygodnie w „Raju” – 1951; Dom otwarty (1952; napisał teksty piosenek); w Częstochowie: Jegora Bułyczowa i innych (1953), Tanię (1954), Żołnierza i bohatera (1956), Huzarów (1957); w Szczecinie: Rzymską kurtyzanę, Maskaradę Lermontowa – 1959; w Bielsku: Jadzię wdowę (1950), Osobliwe zdarzenie (1962), Wizytę na ziemi, Szaleństwa panny Ewy – 1964; Podróż na księżyc (1966), Łowców głów (1967). W 1968 wyemigrował z Polski. Był autorem Kopciuszka (premiera 1970 w Teatrze im. Mickiewicza w Częstochowie) i Dzielnego ołowianego żołnierzyka (premiera 1982 w Teatrze Lalki i Aktora w Opolu, 1982).
Bibliografia
40 lat szczecińskiej sceny muz.; Linert: T. w Bielsku-Białej 1945–2000; Misiorny: Teatry Ziem Zachodnich; Pleśniarowicz: Kartki z dziejów; Państwowy Teatr Żydowski im. E.R. Kamińskiej. Przeszłość i teraźniejszość. Oprac. Sz. Gąssowski, Warszawa 1995 s. 217; Sośnicki: 40 lat; Sośnicki: Z sezonu; Wilski: Szkolnictwo; T. im. Siemaszkowej 1944–94; T. w Jeleniej Górze; Z dziejów teatru w Grudziądzu; Pam. Teatr. 1992 z. 1–4 s. 352, 1997 z. 1–4 s. 726, 2008 z. 3–4 s. 35; Akta (m.in. inf. J. Proszyka), ZASP; Programy, wycinki prasowe, IS PAN; encyklopedia.szczecin.pl; www.sztetl.org.pl
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
, Teatr Małych Form Miniatury, Lwów. Na zdjęciu: Henryk Lotar, Zofia Michna, Nina Gozdecka, Bogusława Michna-Czosnowska, Michał Kłym, Józef Kaszuba, Izabella Osiadacz, Sylwester Czosnowski, Marian Waśko, Wanda Słopecka, Stanisław Krzanowski, Maria Orłowska, Ada Wesołowska (?), Zdzisława Zarembianka, Franciszek Kozub. Ze zbiorów Aleksandry Jakimskiej.
