Marian Łoziński
ŁOZIŃSKI Marian, także Marian Lubicz-Łoziński (4 lutego 1895 Czortków koło Tarnopola – 15 września 1983 Częstochowa),
aktor, reżyser, dyrektor teatru.
Był synem Józefa Łozińskiego, urzędnika, i Walerii z domu Bielan; jego pierwszą żoną była aktorka i dyrektorka teatru Zofia Hartman (zob. t. 1), drugą Aniela z domu Gondek. Po ukończeniu szkoły realnej i zdaniu matury, odbywał studia politechniczne (budowa maszyn) we Lwowie i Pradze Czeskiej. Brał udział w I wojnie światowej. W 1919 uczęszczał do Krakowskiej Szkoły Pilotów i został słuchaczem Dwuletniego Miejskiego Kursu Dramatycznego w Krakowie. Być może to on, we wrześniu 1919 w Teatrze Miejskim we Lwowie zagrał Skauta (Jeszcze wczoraj).
W 1920–24 występował w Teatrze Miejskim w Grudziądzu, np. w Klubie kawalerów i jako Ciaputkiewicz w Grubych rybach. W sezonie 1924/25 w Teatrze Miejskim w Lublinie podobał się w roli Woźnego (Ptak), grał też Króla (Mazepa), Andrzeja (Szlakiem legionów). W 1925 założył tu i prowadził, z Zofią Hartman, teatr Szkarłatna Maska, który działał prawdopodobnie około dwóch lat; w miesiącach letnich występował w Krynicy i Szczawnicy, w styczniu 1927 także w Kielcach. W 1927 prowadził (także z Hartman) Objazdowy Teatr dla Młodzieży im. Marszałka Piłsudskiego, w którym grał, a przed spektaklami wygłaszał słowo wstępne. Zespół ten, ze sztuką Damy i huzary, odwiedził w ciągu 1927: Brześć, Chełm Lubelski, Hrubieszów, Włodzimierz, Kiwerce, Kowel, Zdołbunów, Równe, Dubno, Krzemieniec, Brody, Złoczów, Czortków, Zaleszczyki, Buczacz, Kołomyję, Kałusz, Dolinę, Stanisławów, Stryj, Sarny, Rokitno, Łuniniec, Baranowicze, Nieśwież, Stołpce, Nowogródek, Słonim, Wołkowysk, Białystok, Grodno, Suwałki, Augustów, Wysokie Mazowieckie.
W 1928 zorganizował z Hartman stały teatr w Busku-Zdroju pod nazwą Kino-Teatr Zakładowy, w którym grano m.in.: Ponad śnieg, Bolszewików, Na zawsze, Śluby panieńskie, Gobelin, Polaków w Ameryce. Po śmierci żony, w 1931–38 sam kierował buskim teatrem zdrojowym; w miesiącach zimowych zespół występował w objeździe (np. w 1931 w Białymstoku). Okupację niemiecką w czasie II wojny światowej przeżył w Siedlcach, a po zakończeniu wojny, jak sam podawał, prowadził tu teatr.
W 1951–56 był aktorem i reżyserem Teatru im. Mickiewicza w Częstochowie, a w sezonach 1956/57 i 1957/58 Teatru Zagłębia w Sosnowcu. Od sezonu 1958/59 wrócił do Teatru im. Mickiewicza i pozostał w nim do emerytury, na którą przeszedł w październiku 1971. Na scenie tej 12 kwietnia 1965 obchodził jubileusz 45-lecia pracy artystycznej. Był dobrym aktorem, tworzył wyraziste postaci, często pierwszoplanowe, w różnorodnym repertuarze.
W pierwszym okresie częstochowskim były to m.in. role: Profesora Wiktora Mokrzyckiego (Próba sił, 1950), Żewakina (Ożenek, 1952), Ojca Scholasticusa (Igraszki z diabłem, 1954), Arnolfa (Szkoła żon), Matwiejewa (Dzieci jednej matki) – 1955; w Sosnowcu: Hetmana i Ojca (Wesele), Kajetana Okrzyńskiego (Błąd młodości; także adaptacja i reżyseria) – 1957; Dundo Maroje (Rzymska kurtyzana, 1958). Potem w Częstochowie, ponownie wystąpił w roli Kajetana Okrzyńskiego (1959; łączył umiejętnie „nastrojową refleksyjność” z humorem, wzruszał i rozśmieszał „do łez”); grał też: Don Juana (Książę Niezłomny, 1959), Brabancja (Otello, 1960), Lona Dennisona (Drewniana miska, 1966), Eugeniusza (Tango, 1967), Sumburowa (Magazyn mód, 1968), Macieja Borynę (Chłopi, 1969), silnego i żałosnego zarazem, uznanego za „jedną z najpiękniejszych kreacji” (T. Kwaśniewski). W roli Staruszkiewicza (Szkoła kobiet, 1970) był
jak deux ex machina, ukazał całe bogactwo swego talentu
i aktorskiej umiejętności, wodząc zaś rej w tańcu, czynił to jak prawdziwy stary Polonus, z niezrównanym wigorem i młodością
(Sławomir Folfasiński).
W 1971 zagrał jeszcze Kapałę w Królowej przedmieścia.
Reżyserował (według krytyków „poprawnie” i „tradycyjnie”) m.in.: Wczoraj i przedwczoraj (1950), Było przyjaciół troje (1951), Zwycięstwo Janusza Warmińskiego (1953; grał Adama Świszcza), Późną miłość (1955), Balik gospodarski i ponownie, z sukcesem, Błąd młodości – 1959; Najazd (1960), Za mało mężczyzn (1961). Ostatnie lata życia spędził w Domu dla Samotnych w Częstochowie.
Bibliografia
Almanach 1983/84; Kruk: T w Lublinie 1918–39; Warnecki: T. w Sosnowcu 1897–1982; Z dziejów teatru w Grudziądzu s. 34, 66; Stoch: Dzieje klasyki; Życie teatr. w Częstochowie; Gaz. Biał. 1931 nr 222; Gaz. Częst. 1959 nr 13, 1966 nr 46; Głos Pom. 1922 nr 212; Polska Artyst. 1923/24; Prz. Teatr. i Film. 1924 nr 12, 16; Prz. Wieczorny 1927 (27 VI); Przemiany 1959 nr 39; Scena Pol. 1922 z. 8–10; Życie Częst. 1969 nr 244 (T. Kwaśniewski), 1970 nr 219 (S. Folfasiński); Akta (fot.), ZASP; Programy (m.in. „Ktoś nowy”, Częstochowa T. im. Mickiewicza, 1965; nota biograficzna Ł.; il.), wycinki prasowe, IS PAN; Akt zgonu żony, Anieli Łozińskiej nr 451/1978, Arch. USC Częstochowa; Błasiak: T. kielecki przed 1939 s. 104; Almanach 1944–59.
Ikonografia
Fot. – IS PAN, ITWarszawa.
Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.
