Osoby

KRAJEWICZ Adam (14 czerwca 1925 Leszno w Wielkopolsce – 23 października 1988 Poznań),

aktor. 

Był synem introligatora Adama Krajewicza i Marii z domu Bednarz; mężem aktorki Zofii z Peszyńskich primo voto Briske (1922–2011; ślub 3 marca 1954). W Lesznie ukończył szkołę powszechną i rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Stanisława Leszczyńskiego. W 1940 całą rodzinę Krajewicza Niemcy wysiedlili do Jarosławia; stąd przeniósł się z rodzicami do Warszawy, gdzie na tajnych kompletach ukończył naukę z zakresu gimnazjum. Był żołnierzem Armii Krajowej; w powstaniu warszawskim pod pseudonimem „Adi” walczył w grupie „Krybar” na Powiślu, a po jego upadku został wywieziony do obozu jenieckiego Stalag XI B w Fallingbostel w Dolnej Saksonii. Po oswobodzeniu 14 kwietnia 1945 przez wojska amerykańskie, odbywał służbę w kompaniach wartowniczych w Monachium. Jednocześnie uczył się w polskim Liceum im. Stanisława Konarskiego i w 1946 zdał maturę. Do Polski wrócił w 1947, pracował jako urzędnik w fabryce „Orzeł” w Mysłakowicach koło Jeleniej Góry i występował w miejscowym teatrze amatorskim. W 1948 przeniósł się do Wrocławia i rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu. Był w tym czasie recytatorem w zespole artystycznym Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza, potem grał w Teatrze Kukiełkowym przy Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej Prasa. 

W 1950–55 współpracował z ARTOS-em, a następnie z Państwowym Przedsiębiorstwem Imprez Estradowych we Wrocławiu jako konferansjer i aktor w rozrywkowych składankach i przedstawieniach okolicznościowych. W 1950 brał lekcje recytacji u Marii Wiercińskiej. Studia prawnicze ukończył w 1952 i w tym samym roku zdał w Warszawie egzamin eksternistyczny dla aktorów estradowych. Od 1 kwietnia 1955 był na etacie tak zwanej pomocy aktorskiej w Teatrze Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Pełne prawa zawodowe uzyskał w czerwcu 1959. 

W sezonach 1959/60–1966/67 grał w Teatrze im. Mickiewicza w Częstochowie, a w 1967/68 w Teatrze im. Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim. W sezonach 1968/69–1977/78 był aktorem Teatru Polskiego w Bydgoszczy, w 1978/79 Teatru im. Kochanowskiego w Radomiu, a od 1979/80 wrócił do Bydgoszczy i pozostał tu do 31 grudnia 1982. Od 1 stycznia 1983 był w Teatrze Polskim w Poznaniu. Na emeryturę odszedł 1 października 1985, ale nadal z teatrem współpracował i występował niemal do końca życia. 

Zagrał wiele różnorodnych ról, wśród których ważne w Zielonej Górze, to: Oczkar (Młodość ojców, debiut 1 maja 1955), Doktor Osiński (Ostry dyżur, 1955), Geront (Szelmostwa Skapena, 1955), Olivier Laprade (Szczęśliwe dni Claude’a Andre Pugeta, 1956), Teofil (Głupi Jakub, 1957), Fryderyk Chopin (Lato w Nohant, 1958), udany, zabawny Król (Jonasz i błazen, 1958), Leonard Strzyga-Strzycki (Porwanie Sabinek, 1959), Antonio (Burza Szekspira, 1959); w Częstochowie: Jan (Pierwszy dzień wolności, 1961), Bocian (Ludzie w mundurach, 1964), Albin (Śluby panieńskie, 1964), Orgon (Szkoda wąsów, 1964), Morzajski (Ktoś nowy, 1965); w Bydgoszczy: Wygodnicki (Klub kawalerów, 1969), Adam Wilk (Odmieniec, 1969), von Schratt (Dni Turbinów, 1970), Radostowiec (Uciekła mi przepióreczka, 1970), Harold Gorring (Czarna komedia, 1970), Knock (Knock, czyli Triumf medycyny, 1971), Kola Brynion (Lęki poranne, 1972), Błochin (Opowieści Starego Arbatu, 1973), Engstrand (Upiory, 1973), Don Pedro (Zielony Gil, 1974), bardzo dobry Grzyb (Awans, 1974), Paolo (Rewolwer, 1977), świetny Dziadek (Czworokąt, 1977), Stary Wiarus (Warszawianka, 1980), Alfred III (Wizyta starszej pani, 1982); w Poznaniu: Nauczyciel filozofii (Mieszczanin szlachcicem, 1985), Mitia Wajner (Zmierzch, 1985) i ostatnia rola – Mistrz ceremonii w Dziadach (1987). W 1974 zagrał w filmie Zaczarowane podwórko.

Przystojny, wysoki, szczupły, o twarzy pociągłej i wyrazistych, regularnych rysach, plastyczny w geście i ruchu, o bezbłędnej dykcji, miał idealne warunki do ról amantów, ale w jego grze szybko zaczęła dominować skłonność do zabawnej charakterystyczności. Już w Głupim Jakubie

stworzył doskonały typ spensjonowanego oficera-próżniaka. Swoją śmiesznością oddziaływał w jakiś rozjaśniający sposób na uroki domu Szambelana, a jednocześnie stwarzał sylwetkę wielce charakterystyczną 

(Irena Kubicka).

W Jonaszu i błaźnie, chwalony przez wszystkich krytyków,

znany przede wszystkim jako «pierwszy amant» udowodnił, że równie dobrze czuje się w rolach komediowych 

(Bogdan Bąk),

był tu

bezwolnym, tchórzliwym, głupim, pełnym lęku przed odpowiedzialnością, śmiesznym, małym królem 

(Kubicka).

Z latami jego charakterystyczne role stawały się bogatsze i pełniejsze, przez dodanie postaciom łagodnego komizmu i mądrej autoironii, szczególnie gdy grał starszych panów. W swych recenzjach Jan Piechocki tak oceniał niektóre role Krajewicza: jako Knock

dał oryginalną figurę lekarza-szarlatana, przekonywającą

w sugestywnym oddziaływaniu;

Kolę Bryniona

otoczył poetyckim urokiem i przepoił aurą ciepła, dając postać charakterystyczną;

w Opowieściach Starego Arbatu

dał trafny portret Błochina, serwując z dużym umiarem komizm, zgodnie z tonacją sztuki,

a za rolę w Rewolwerze należy mu się szczególny aplauz, bo

jako głuchoniemy komisjoner Paolo dał interesujący pokaz gry samym gestem.

Tabl. 22. 

Bibliografia

Almanach 1988/89; Bydg. leksykon teatr. (il.); XX-lecie T. w Zielonej Górze 1951–71 (il.); Misiorny: Teatry Ziem Zachodnich; Fakty 1982 nr 16 (K. Starczak-Kozłowska o Illu); Gaz. Zielon. 1957 nr 37 (U. Kubicka o Teofilu), 1958 nr 273 (I. Kubicka o Królu); Ilustr. Kur. Pol. 1971 nr 89 (J. Piechocki o Knocku), 1972 nr 224 (J. Piechocki o Brynionie), 1973 nr 51 (J. Piechocki o Błochinie), 1977 nr 54 (J. Piechocki o roli Paola); Odra 1958 nr 48 (B. Bąk); Teatr 1959 nr 1 s. 8–9 (il.); Akta (fot.), ZASP; Programy i wycinki prasowe, IS PAN. Akta, T. Lubuski Zielona Góra; Almanach 1944–59; www.encyklopediateatru.pl; www.1944.pl; Inf. Żory, Zofii Briske-Krajewicz. 

Ikonografia

Fot. – IS PAN, ITWarszawa.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1910–2000, t. III, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017.
Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów używanych w źródłowej publikacji.