Autorzy

Trwa wczytywanie

Aleksander Ładnowski

ŁADNOWSKI Aleksander (6 czerwca 1815 Markuszów k. Puław – 5 listopada 1891 Kraków),

aktor, reżyser, dyrektor teatru.

Był synem Joanny Przepałkowskiej, adoptowanym przez jej męża Rocha Ładnowskiego, bratem Alojzy Bucholtz, mężem Rozalii Ładnowskiej, ojcem Bolesława Ładnowskiego, Aleksandry RakiewiczowejBronisławy Wolskiej.

Mając dwanaście lat uciekł ze szkoły i wstąpił do 4 pułku strzelców pieszych (służył w nim półtora roku jako trębacz). Następnie wyjechał do Krakowa. Debiutował w maju 1831 w zespole Tomasza Andrzeja Chełchowskiego w Lublinie (informacja o debiucie Ładnowskiego 30 października 1830 w Krakowie nie odpowiada prawdzie, gdyż w tym czasie nie było tam przedstawień). Początkowo grał rzadko, nie otrzymując gaży, i używany był w teatrze do różnych posług. W zespole Chełchowskiego występował do 1837.

Prawdopodobnie w 1836 ożenił się z aktorką Rozalią Brzozowską. 25 czewrca 1838 debiutował w Teatrze Rozmaitości w Warszawie jako Szarybury (Kozioł, czyli Winni i niewinni). Chwalono komizm jego gry, czystą i pozbawioną prowincjonalizmu dykcję. W tym roku zaangażował się do zespołu Hipolita Popiołka. Od 28 lutego 1839 występował w Krakowie; był wg K. Estreichera „filarem zespołu i komikiem bardzo zdatnym”. Brał udział w występach zespołu krakowskiego w Poznaniu.

W sierpniu 1840, po objęciu dyrekcji przez Tomasza A. Chełchowskiego, wyjechał na prowincję i występował w zespole Hipolita Popiołka. W lipcu 1842 debiutował we Lwowie (bez powodzenia). Od października 1842 do 1846 występował ponownie w teatrze krakowskim. Wiosną 1846 przeniósł się na teren zaboru rosyjskiego. Występował m.in. w Kaliszu, najpierw w zespole Juliusza Pfeiffera, a od maja do lipca 1847 u Kajetana Nowińskiego. W początku 1848 wrócił do teatru krakowskiego. Od 1849 do 1852 występował w teatrze lwowskim, potem w zespole Teofila Borkowskiego.

Od 14 października 1852 wrócił do Krakowa i występował tam także w czasie zawieszenia przedstawień polskich, w swoim monodramie Berek zapieczętowany (grudzień 1853).

Zaangażowany przez Juliusza Pfeiffera nadal grał i reżyserował w Krakowie. Brał też udział w występach teatru krakowskiego w Wiedniu w 1856. Od maja 1857 do 1860 był aktorem i reżyserem w zespole Antoniego Gubarzewskiego, a zapewne w końcu maja tego roku objął kierownictwo zespołu i występował z nim m.in. w Miechowie i Kielcach. W sierpniu i wrześniu był w Warszawie, chcąc uzupełnić zespół, a od 21 listopada do marca 1861 grał z nim w Płocku, Radomiu i in. miastach Królestwa.

Zamieszany w wypadki polityczne 1862 został w początku kwietnia wysiedlony z zaboru rosyjskiego. Do końca 1862 kilkakrotnie występował gościnnie w teatrze krakowskim. W marcu 1863 wyjechał do zespołu Lucjana Ortyńskiego do Czerniowiec. W maju 1864 wyruszył stamtąd z zespołem Piotra Woźniakowskiego do wschodniej Galicji. Wróciwszy do Krakowa wystąpił tu 29 kwietnia 1865. Od jesieni tego roku został zaangażowany przez Adama Skorupkę i pozostał na scenie krakowskiej aż do końca życia.

16 listopada 1880 obchodził jubileusz pięćdziesięciolecia pracy scenicznej w roli Szymona (Łobzowianie).

Wg raportu policyjnego z 1862 Ładnowski miał „wzrost średni, włosy ciemno blond, oczy czarne, nos i usta mierne, twarz owalną”. Hilary Meciszewski pisał, iż obdarzony był talentem do ról groteskowych, nade wszystko zaś do ról polskich Żydów chałatowych. W rolach tych „zachowanie jego było swobodne, a pomysły szczęśliwe”. W rolach komicznych Ładnowski był „gibki, zwinny i ruchliwy”, wspominał Karol Estreicher, natomiast w rolach poważnych „karykaturyzował”.

Miał wielkie powodzenie w rolach fredrowskich; grał m.in. Jowialskiego (Pan Jowialski), Łatkę (Dożywocie), Kapkę (Odludki i poeta). Był wg Karola Estreichera „najdoskonalszy w komicznym charakterze Papkina w Zemście”. Marian Gawalewicz pisał, iż Ładnowski spotkał się nawet z pochwałami samego autora.

W latach sześćdziesiątych zwracano uwagę na wyraźne obniżenie się poziomu jego aktorstwa. W ostatnich latach występował bardzo rzadko i tylko w małych rolach. Zbyt często, jak pisał Karol Estreicher, „nie umiewał roli” i musiał szukać pomocy suflera.

Ładnowski napisał szereg utworów dramatycznych. Są wśród nich komedie, farsy i dramaty historyczne (Eudoksja Czartoryska, Jakub Szela). Największą popularność zyskał jednak monodram Berek zapieczętowany. Napisał też III część Krakowiaków i Górali zatytułowaną Skarby i upiory, która otrzymała nagrodę w 1872 na konkursie dramatycznym w Krakowie. Pisywał wiersze okolicznościowe.

Bibliografia

Album teatr, II s. 37 (il.); Dąbrowski: Teatr w Lublinie; Got: Teatr Meciszewskiego; Got: Teatr Koźmiana; Krzesiński: Koleje życia s. 133, 134, 135 (il.), 140, 144, 147, 153, 163, 172, 187, 250-260, 307-310; Meciszewski: Uwagi s. 111, 122, 131, 174; Raszewski: Staroświecczyzna; EMTA 1891 nr 423 (W. Rapacki; tu il.): Kłosy 1880 nr 805 (M. Gawalewicz; tu il.); Kur. warsz. 1847 nr 175; Pam. teatr. 1959 z. 4 (J. Got), 1962 z. 1 (S. Dąbrowski s. 3-21; tu il.); Świat 1892 nr 10 (K. Estreicher); Afisze, Bibl. Jagiell., IS PAN; Chomiński; Jasiński; Krogulski; Wspomnienia B. Wolskiej, rkps Arch. m. Krakowa i woj. krak., sygn. iT 730.

Ikonografia

S. Bienkiewicz: Portret, olej - własność L. Kowickiej Kraków; NN: Portret, lit., Dziennik dla Wszystkich 1880 nr 32/33; Fot. pryw. - IS PAN, MHKraków, MTWarszawa.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1765–1965, PWN, Warszawa 1973. Zachowano konwencję bibliograficzną i część skrótów stosowanych w źródłowej publikacji.

Mówiona encyklopedia teatru polskiego

 O teatrach jednego aktora z Janem Ciechowiczem rozmawia Kamil Radomski
– Berek zapieczętowany jako pierwszy polski monodram

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x