Autorzy

Trwa wczytywanie

Aleksander Ładnowski

ŁADNOWSKI Aleksander (6 VI 1815 Markuszów k. Puław - 5 XI 1891 Kraków), aktor, reżyser, dyr. teatru. Był synem Joanny Przepałkowskiej, adoptowanym przez jej męża Rocha Ł., bratem -> Alojzy Bucholtz, mężem -> Rozalii Ł., ojcem -> Bolesława Ł., -> Aleksandry Rakiewiczowej i -> Bronisławy Wolskiej. Mając dwanaście lat uciekł ze szkoły i wstąpił do 4 pułku strzelców pieszych (służył w nim półtora roku jako trębacz). Następnie wyjechał do Krakowa. Debiutował w maju 1831 w zespole T. A. Chełchowskiego w Lublinie (informacja o debiucie Ł. 30 X 1830 w Krakowie nie odpowiada prawdzie, gdyż w tym czasie nie było tam przedstawień). Początkowo grał rzadko nie otrzymując gaży i używany był w t. do różnych posług. W zespole Chełchowskiego występował do 1837. Prawdopodobnie w 1836 ożenił się z aktorką Rozalią Brzozowską. 25 VI 1838 debiutował w T. Rozmaitości w Warszawie jako Szarybury ("Kozioł, czyli Winni i niewinni"). Chwalono komizm jego gry, czystą i pozbawioną prowincjonalizmu dykcję. W tym roku zaangażował się do zespołu H. Popiołka. Od 28 II 1839 występował w Krakowie; był wg K. Estreichera "filarem zespołu i komikiem bardzo zdatnym". Brał udział w występach zespołu krak. w Poznaniu. W sierpniu 1840, po objęciu dyr. przez T.A. Chełchowskiego, wyjechał na prowincję i występował w zespole H. Popiołka. W lipcu 1842 debiutował we Lwowie (bez powodzenia). Od października 1842 do 1846 występował ponownie w t. krakowskim. Wiosną 1846 przeniósł się na teren zaboru rosyjskiego. Występował m.in. w Kaliszu, najpierw w zespole J. Pfeiffera, a od maja do lipca 1847 u K. Nowińskiego. W początku 1848 wrócił do t. krakowskiego. Od 1849 do 1852 występował w t. lwow., potem w zespole T. Borkowskiego. Od 14 X 1852 wrócił do Krakowa i występował tam także w czasie zawieszenia przedstawień pol., w swoim monodramie "Berek zapieczętowany" (grudzień 1853). Zaangażowany przez J. Pfeiffera nadal grał i reżyserował w Krakowie. Brał też udział w występach t. krak. w Wiedniu w 1856. Od maja 1857 do 1860 był aktorem i reżyserem w zespole A. Gubarzewskiego, a zapewne w końcu maja tego roku objął kierownictwo zespołu i występował z nim m.in. w Miechowie i Kielcach. W sierpniu i wrześniu był w Warszawie chcąc uzupełnić zespół, a od 21 XI do marca 1861 grał z nim w Płocku, Radomiu i in. miastach Królestwa. Zamieszany w wypadki polityczne 1862 został w początku kwietnia wysiedlony z zaboru rosyjskiego. Do końca 1862 kilkakrotnie występował gościnnie w t. krakowskim. W marcu 1863 wyjechał do zespołu L. Ortyńskiego do Czerniowiec. W maju 1864 wyruszył stamtąd z zespołem P. Woźniakowskiego do wschodniej Galicji. Wróciwszy do Krakowa wystąpił tu 29 IV 1865. Od jesieni tego roku został zaangażowany przez A. Skorupkę i pozostał na scenie krak. aż do końca życia. 16 XI 1880 obchodził jubileusz pięćdziesięciolecia pracy scen. w roli Szymona ("Łobzowianie"). Wg raportu policyjnego z 1862 Ł. miał "wzrost średni, włosy ciemno blond, oczy czarne, nos i usta mierne, twarz owalną". H. Meciszewski pisał, iż obdarzony był talentem do ról groteskowych, nade wszystko zaś do ról pol. Żydów chałatowych. W rolach tych "zachowanie jego było swobodne, a pomysły szczęśliwe". W rolach komicznych Ł. był "gibki, zwinny i ruchliwy", wspominał K. Estreicher, natomiast w rolach poważnych "karykaturyzował". Miał wielkie powodzenie w rolach fredrowskich; grał m.in. Jowialskiego ("Pan Jowialski"), Łatkę ("Dożywocie"), Kapkę ("Odludki i poeta"). Był wg K. Estreichera "najdoskonalszy w komicznym charakterze Papkina w "Zemście". M. Gawalewicz pisał, iż Ł. spotkał się nawet z pochwałami samego autora. W latach sześćdziesiątych zwracano uwagę na wyraźne obniżenie się poziomu jego aktorstwa. W ostatnich latach występował b. rzadko i tylko w małych rolach. Zbyt często, jak pisał K. Estreicher, "nie umiewał roli" i musiał szukać pomocy suflera. Ł. napisał szereg utworów dramatycznych. Są wśród nich komedie, farsy i dramaty historyczne ("Eudoksja Czartoryska, Jakub Szela"). Największą popularność zyskał jednak monodram "Berek zapieczętowany". Napisał też III część "Krakowiaków i Górali" zatytułowaną "Skarby i upiory", która otrzymała nagrodę w 1872 na konkursie dram. w Krakowie. Pisywał wiersze okolicznościowe.
Bibl.: Album teatr, II s. 37 (il.); Dąbrowski: Teatr w Lublinie; Got: Teatr Meciszewskiego; Got: Teatr Koźmiana; Krzesiński: Koleje życia s. 133, 134, 135 (il.), 140, 144, 147, 153, 163, 172, 187, 250-260, 307-310; Meciszewski: Uwagi s. 111, 122, 131, 174; Raszewski: Staroświecczyzna; EMTA 1891 nr 423 (W. Rapacki; tu il.): Kłosy 1880 nr 805 (M. Gawalewicz; tu il.); Kur. warsz. 1847 nr 175; Pam. teatr. 1959 z. 4 (J. Got), 1962 z. 1 (S. Dąbrowski s. 3-21; tu il.); Świat 1892 nr 10 (K. Estreicher); Afisze, Bibl. Jagiell., IS PAN; Chomiński; Jasiński; Krogulski; Wspomnienia B. Wolskiej, rkps Arch. m. Krakowa i woj. krak., sygn. iT 730.
Ikon.: S. Bienkiewicz: Portret, olej - własność L. Kowickiej Kraków; NN: Portret, lit., Dziennik dla Wszystkich 1880 nr 32/33; Fot. pryw. - IS PAN, MHKraków, MTWarszawa.
Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

 

Mówiona encyklopedia teatru polskiego

 O teatrach jednego aktora z Janem Ciechowiczem rozmawia Kamil Radomski
– Berek zapieczętowany jako pierwszy polski monodram

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x