Artykuły

Rok 2008 w polskim teatrze

Ogłoszenie przez UNESCO roku 2009 "Rokiem Grotowskiego", obchody 175. rocznicy inauguracji Teatru Wielkiego w Warszawie, 80. rocznicy stołecznego Teatru Ateneum czy 35. rocznicy powołania Polskiego Teatru Tańca, przekazanie Instytutowi Teatralnemu dokumentacji ZASP za Granicą w Londynie - to najważniejsze wg PAP wydarzenia teatralne 2008 roku.

W mijającym roku, scena polska straciła kilka wybitnych osobowości. Zmarli m.in.: Gustaw Holoubek, Andrzej Kruczyński, Jerzy Krasowski, Wojciech Dzieduszycki, Józef Szajna, Jerzy Koenig, Wieńczysław Gliński, Halina Wyrodek i Jan Machulski. STYCZEŃ. Łódzki Teatr Nowy zyskał patrona - został nim Kazimierz Dejmek, współzałożyciel i wieloletni dyrektor łódzkiej placówki. W uchwale ws. nadania "Nowemu" imienia Kazimierza podkreślono, że to właśnie z jego nazwiskiem kojarzone są najwybitniejsze dokonania łódzkiej sceny - m.in. "Akropolis" Stanisława Wyspiańskiego (1959) czy "Operetka" Witolda Gombrowicza (1975); W Teatrze Narodowym, z udziałem m.in. prezydenta Lecha Kaczyńskiego, uczczono 40. rocznicę zdjęcia z repertuaru "Dziadów" Adama Mickiewicza, w inscenizacji Kazimierza Dejmka. Premiera spektaklu odbyła się 25 listopada 1967 roku. W roli Gustawa-Konrada wystąpił Gustaw Holoubek. Inscenizacja została przez władze odebrana jako antyrządowa i antyradziecka. 30 stycznia odbyło się ostatnie, 11. przedstawienie.

LUTY

- Gdański Teatr Szekspirowski - to nazwa powołanej w lutym nowej instytucji kulturalnej. Zgodnie z podpisaną umową, nowy teatr będzie prowadzony wspólnie przez miasto Gdańsk oraz Pomorski Urząd Marszałkowski. Dyrektorem teatru został prof. Jerzy Limon, prezes Fundacji Teatrum Gedanense, która od lat propaguje w Gdańsku ideę budowy Teatru Elżbietańskiego.

- 175. rocznica inauguracji działalności Teatru Wielkiego w Warszawie. Budowa gmachu stołecznego Teatru Wielkiego trwała w latach 1825-1833 według projektu włoskiego architekta Antonia Corazziego z Livorno. Miał on stać się siedzibą działających już wcześniej w Warszawie zespołów narodowej opery, baletu i dramatu. Pierwsze przedstawienie w Teatrze Wielkim odbyło się 24 lutego 1833 roku, a był nim "Cyrulik sewilski" Gioacchina Rossiniego.

- Teatr Obrazu Leszka Mądzika obchodził 40-lecie istnienia. Leszek Mądzik jest uważany za jednego z najoryginalniejszych polskich twórców teatralnych. W 1968 r. założył przy Katolickim Uniwersytecie Lubelskim działającą do dziś scenę Plastyczną KUL, nazywaną też Teatrem Obrazu. Przedstawienia pozbawione słów i tradycyjnego aktorstwa, operują ciszą i dźwiękiem, oparte są na scenografii, przestrzeni i grze światła.

MARZEC

- Zmarł wybitny aktor Gustaw Holoubek. Miał 85 lat. W środowisku teatralnym był autorytetem zawodowym i moralnym. W 1963 roku został aktorem Teatru Narodowego. Tu w reżyserii Kazimierza Dejmka powstała w 1967 jego legendarna kreacja Gustawa-Konrada w przedstawieniu mickiewiczowskich "Dziadów". Po zdjęciu spektaklu z afisza i zdymisjonowaniu Dejmka przez władze PRL, Holoubek razem z innymi aktorami opuścił Narodowy. Zagrał w ponad 50 filmach, m.in. w obrazach Wojciecha Jerzego Hasa - m.in. "Pętli" i "Pożegnaniach", Tadeusza Konwickiego - "Salcie", "Jak daleko stąd, jak blisko" i "Lawie".

- Prywatne archiwum wybitnego twórcy teatralnego, nieżyjącego już Jerzego Grotowskiego, przekazał Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich we Wrocławiu brat artysty prof. Kazimierz Grotowski. Do Ossolineum trafiły m.in. prywatne listy Grotowskiego, zdjęcia, rękopisy poświęcone teatrowi i pracy nad poszczególnymi sztukami artysty. W sumie prof. T. Grotowski przekazał ponad 40 teczek z: papierami osobistymi artysty, dokumentami z lat 1953-1980, umowy o pracę, zaświadczenia, umowy wydawnicze, dyplomy, listy gratulacyjne, nagrody artystyczne przyznawane J. Grotowskiemu.

- Aktor, reżyser teatralny i pedagog Andrzej Kruczyński zmarł w wieku 90 lat. Związany przez całe życie z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie należał do grona najstarszych polskich aktorów czynnych zawodowo. Zagrał około 150 ról teatralnych, w przedstawieniach reżyserowanych m.in. przez Bohdana Korzeniewskiego, Kazimierza Dejmka, Mikołaja Grabowskiego. Mimo podeszłego wieku wciąż występował na scenie swojego macierzystego Teatru im. Juliusza Słowackiego.

KWIECIEŃ

- Zmarł reżyser teatralny Jerzy Krasowski. Miał 83 lata. W czasie II wojny światowej walczył w partyzantce. Wraz z żoną Krystyną Skuszanką prowadził teatr w Opolu, a następnie Teatr Ludowy w Nowej Hucie. Krasowski i Skuszanka odeszli z krakowskiego teatru w 1963 roku. Później małżeństwo reżyserów pracowało w Teatrze Polskim w Warszawie, Teatrze Polskim we Wrocławiu i Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Z krakowskiego Teatru im. Słowackiego, w którym Krasowski pracował od początku lat 70. do 1981 roku, artysta przeniósł się do Warszawy. W latach 1983-1990 był dyrektorem Teatru Narodowego.

- Cykl imprez związanych z Ireną Eichlerówną - jedną z najwybitniejszych polskich aktorek teatralnych XX wieku - odbył się w Teatrze Narodowym w Warszawie. W tym roku minęło 100 lat od urodzin artystki. Aktorka, nazywana polską Eleonorą Duse, z Teatrem Narodowym była związana przez ponad pół wieku. Tu powstały jej teatralne kreacje, które przeszły do legendy, m.in. rola Szimeny w "Cydzie" Pierre'a Corneille'a (1935 r.), tytułowa Marii Stuart w dramacie Fryderyka Schillera (1955 r.).

- Aktorka konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego i wieloletnia przyjaciółka Karola Wojtyły, prof. Danuta Michałowska, otrzymała Honorowe Obywatelstwo Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. Obchodząca w tym roku 85. urodziny aktorka i pedagog krakowskiej PWST została uhonorowana przez krakowską radę za "poświęcenie dla sztuki i teatru, umiejętne przekazywanie piękna słowa i pobudzanie wyobraźni". Prof. Michałowska przez 43 lata pracy pedagogicznej uczyła ok. 900 aktorów, a swoją wiedzę przekazywała m.in. Olgierdowi Łukaszewiczowi, Wojciechowi Pszoniakowi, Janowi Fryczowi, Jerzemu Treli, Krzysztofowi Globiszowi i Mai Ostaszewskiej.

MAJ

- Musical "Piękna i Bestia" pokazano po raz pierwszy w Polsce; na scenie Teatru Muzycznego w Gdyni odbyła się polska premiera sławnego musicalu Disney'a. Prawa autorskie do "Beauty and the Beast" Teatr Muzyczny w Gdyni zakupił na dwa lata z możliwością przedłużenia tego terminu. W roku 1994 na nowojorskim Broadwayu odbyła się premiera scenicznego musicalu opartego na scenariuszu filmu Disneya. Spektakl wciąż jest grany. Do tej pory odbyło się ponad 3 tys. przedstawień. "Beauty and the Beast" znalazł się na liście 25 musicali wszechczasów, przygotowanej przez Amerykański Instytut Filmowy.

- Warszawscy radni zmienili nazwę warszawskiego Teatru Dramatycznego na: Teatr Dramatyczny Miasta st. Warszawy im. Gustawa Holoubka. Wybitny artysta, aktor i reżyser Gustaw Holoubek, zmarł w marcu w Warszawie w wieku 85 lat. Ze scenami warszawskimi Holoubek związał się w 1958 roku - najpierw z Teatrem Polskim, gdzie grał w latach 1958-1959, potem z Teatrem Dramatycznym (1959-1963) i Teatrem Narodowym (1964-1968). W 1968 roku ponownie związał się z Teatrem Dramatycznym; przez 11 lat - od roku 1971 do 1982 - był jego dyrektorem.

- Aktor, śpiewak, działacz kulturalny hrabia Wojciech Dzieduszycki zmarł w wieku 96 lat. W 1934 r. zadebiutował jako tenor w operze w Stanisławowie. W czasie II wojny światowej znalazł się w obozie jenieckim, w którym zorganizował obozowy teatr, a później w obozie koncentracyjnym Gros-Rosen. Skazany na karę śmierci, uniknął wyroku. W 1952 założył we Wrocławiu założył kabaret "Dymek z papierosa", szykanowany przez stalinowskie władze. Był współpracownikiem miesięcznika "Odra" od jego powstania. Na początku 2006 roku przyznał się do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa w latach 1949-1972.

CZERWIEC

- Zainaugurowano obchody 35. rocznicy powstania Polskiego Teatru Tańca w Poznaniu. Teatr istnieje od 1973 roku, jest profesjonalnym zespołem, który przeszedł ewolucję od spektakli ukształtowanych formą teatru baletowego do współczesnego gatunku. Założycielem i pierwszym dyrektorem PTT był Conrad Drzewiecki. Obecnie dyrektorem PTT jest Ewa Wycichowska.

- Sześć warszawskich teatrów niezależnych podpisało porozumienie o współpracy pt. Nowe Teatry Repertuarowe "Enter". Pod porozumieniem popisały się teatry: Wytwórnia, Drugiej Strefy, Teatr Konsekwentny, Teatr Polonia, Teatr Montownia i Studio Teatralne Koło. Plany teatrów działających w ramach porozumienia "Enter" to m.in. organizacja festiwali i prezentacji teatralnych w Warszawie, wspólne występowanie o granty do UE oraz dążenie do tego, aby w 2010 roku zrównać sposób finansowania teatrów miejskich i teatrów niezależnych.

- Aktor teatralny i filmowy Marian Glinka zmarł w wieku 65 lat. Grał m.in. w warszawskich Teatrze Ludowym, Komedia, Dramatycznym. W latach 1989-1991 można było oglądać go w krakowskim Teatrze im. Słowackiego, a w połowie lat 90. - we wrocławskim Teatrze Współczesnym. Od 1997 roku pracował w warszawskim Teatrze Ateneum. Glinka ma w swoim dorobku także role filmowe. Zadebiutował w komedii muzycznej "Kochajmy syrenki" Jana Rutkiewicza. Grał m.in. w "Za ścianą" (1971) i "Barwy ochronne" (1976) Krzysztofa Zanussiego.

- Zmarł Józef Szajna, wybitny scenograf, reżyser teatralny, scenarzysta, teoretyk teatru, malarz i grafik. Miał 86 lat. W wieku 17 lat uczestniczył w kampanii wrześniowej, a po jej zakończeniu - w życiu konspiracyjnym Polski. Był współzałożycielem i dyrektorem artystycznym Teatru Ludowego w Krakowie. W roku 1971 stworzył Teatr-Galerię w warszawskim Centrum Sztuki Studio. Z prowadzenia Centrum zrezygnował po ogłoszeniu stanu wojennego.

LIPIEC

- W wieku 77 lat zmarł wybitny polski krytyk teatralny Jerzy Koenig. Współpracował m.in. z tygodnikiem "Współczesność", "Tygodnikiem Kulturalnym", miesięcznikiem "Dialog". W latach 1968-1972 był redaktorem naczelnym "Teatru". Był kierownikiem literackim Teatru Narodowego i Teatru Dramatycznego w Warszawie. Przez 14 lat kierował pracami Teatru Telewizji. W 1998 r. objął stanowisko kierownika literackiego Starego Teatru w Krakowie. Jest autorem wyboru dwutomowej "Antologii dramatu".

- W wieku 87 lat zmarł wybitny aktor filmowy i teatralny Wieńczysław Gliński. Był żołnierzem Armii Krajowej. Występował m.in. w Teatrze Polskim w Warszawie; później związał się z teatrami Komedia i Narodowym. Od 1945 roku współpracował z Teatrem Polskiego Radia. Na ekranie debiutował w 1955 r. rolą tytułową w filmie "Sprawa pilota Maresza" w reżyserii Leona Buczkowskiego. Zagrał także m.in. w "Kanale" Andrzeja Wajdy, "Jutro premiera" Janusza Morgensterna, "Jak być kochaną" Wojciecha Jerzego Hasa.

SIERPIEŃ

- W wieku 62 lat zmarła aktorka Halina Wyrodek. Była aktorką Teatru im. Juliusza Słowackiego, ale sławę zdobyła jako gwiazda "Piwnicy pod Baranami". Wystąpiła - często w rolach drugoplanowych lub w epizodach - w wielu filmach, m.in. w "Zmorach" Wojciecha Marczewskiego, "Grzesznym żywocie Franciszka Buły" Janusza Kidawy, "Dwóch księżycach" Andrzeja Barańskiego, "Vincim" Juliusza Machulskiego.

WRZESIEŃ

- W Warszawie zainaugurowano działalność nowej prywatnej sceny teatralnej - Teatru Capitol. Teatr mieści się w centrum stolicy, przy ulicy Marszałkowskiej 115, w dawnym budynku kina Capitol. Powstał z inicjatywy aktorki Anny Gornostaj oraz jej męża Stanisława Mączyńskiego.

- Ok. 40 pudeł teatralnych dokumentów zostało przekazanych przez Związek Artystów Scen Polskich (ZASP) za Granicą z siedzibą w Londynie Instytutowi Teatralnemu w Warszawie. Wśród dokumentów, które trafiły do zbiorów Instytutu, znajdują się unikatowe dokumenty związane z m.in. ludźmi estrady, radia i filmu, m.in. Zofią Terne, Feliksem Konarskim, Marianem Hemarem, Romanem Ratschką, Leopoldem Kielanowskim, aktorkami: Renatą Bogdańską (żoną gen. Władysława Andersa), Ireną Delmar.

- Minister kultury i dziedzictwa narodowego Bogdan Zdrojewski powołał Waldemara Dąbrowskiego na stanowisko dyrektora naczelnego Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie. Dąbrowski zastąpił na tym stanowisku Janusza Pietkiewicza, odwołanego przez ministra kultury. Głównym powodem tej decyzji była "niska ocena zarządzania instytucją" przez Pietkiewicza.

PAŹDZIERNIK

- Zmarł aktor teatru im. Jaracza w Łodzi Dariusz Siatkowski. Miał 48 lat. W 1984 roku, zaraz po ukończeniu krakowskiej Wyższej Szkoły Teatralnej, związał się z łódzkim "Jaraczem". Łodzianie pamiętają go m.in. jako Johannesa w "Dzienniku uwodziciela" Sorena Kierkegaarda, Edypa w tragedii Sofoklesa, Astrowa w "Wujaszku Wani" Antoniego Czechowa. Grał też w filmach fabularnych i serialach telewizyjnych, m.in. w "Stary człowiek i pies", "Szabla od komendanta", "Śmierć jak kromka chleba".

- W wieku 60 lat zmarł aktor filmowy i teatralny, reżyser i scenarzysta Krzysztof Zaleski. Wyreżyserował m.in. "Skąpca" Moliera, "Dwie sceny miłosne" wg Oscara Wilde'a i Antoniego Czechowa. Jako aktor wystąpił m.in. w "Bez znieczulenia" Andrzeja Wajdy, "Gorączce" Agnieszki Holland, "Matce królów" Janusza Zaorskiego. W 2006 powołany na stanowisko głównego reżysera Teatru Polskiego Radia. Od 2007 roku pełnił funkcję dyrektora i redaktora naczelnego programu 2 Polskiego Radia.

LISTOPAD

- Zmarł Jan Machulski, aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, reżyser i pedagog. Jego najsłynniejszą filmową kreacją pozostaje niezapomniana rola kasiarza Henryka Kwinto w komediach kryminalnych "Vabank" (1981) i "Vabank II, czyli Riposta" (1984) reżyserowanych przez syna - Juliusza. Wystąpił także w innych produkcjach realizowanych przez syna, m.in. "Kingsajz" (1987), "Deja Vu" (1989), "Kiler" (1997), "Kiler-ów 2-óch" (1999) czy "Vinci" (2004). Na stałe mieszkał w Warszawie, ale od ponad 30 lat pracował jako wykładowca na wydziale aktorskim w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Był wieloletnim dziekanem tego wydziału.

- Obchody 80-lecia Teatru Ateneum w Warszawie, w ramach których odbyła się polska premiera przedstawienia "Odejścia", na podstawie sztuki Vaclava Havla, w reżyserii Izabelli Cywińskiej. Teatr Ateneum w Warszawie, obecnie im. Stefana Jaracza, założony został w 1928 roku. Jego dyrektorami byli m.in. Stefan Jaracz, Janusz Warmiński, Gustaw Holoubek, który sprawował tę funkcję do 2008 roku. Po jego śmierci kierownictwo teatru objęły Sławomira Łozińska (p.o. dyrektor naczelna) i Izabella Cywińska (dyrektor artystyczna).

- Znany polski reżyser Krystian Lupa został laureatem tegorocznej Europejskiej Nagrody Teatralnej za całokształt pracy. Europejską Nagrodę Teatralną przyznaje międzynarodowe jury pod patronatem Komisji Europejskiej, Unii Teatrów Europy i Europejskiej Konwencji Teatralnej. Wśród jej laureatów są m.in. Harold Pinter, Robert Willson, Pina Bausch.

GRUDZIEŃ

- UNESCO ogłosiło rok 2009 "Rokiem Grotowskiego". W 2009 r. mija 10. rocznica śmierci Jerzego Grotowskiego, 50. - objęcia kierownictwa Teatru 13 Rzędów w Opolu (późniejszego Teatru Laboratorium we Wrocławiu) przez Ludwika Flaszena i Jerzego Grotowskiego. W tym roku wypada też 25-lecie samorozwiązania Teatru Laboratorium. Program Roku Grotowskiego 2009 obejmuje wiele wydarzeń artystycznych i naukowych takich jak konferencje, festiwale, wystawy i instalacje, seminaria i spotkania, które odbędą się we Wrocławiu, Krakowie, Warszawie oraz za granicą.

- Barbara Krafftówna - aktorka, słynna Felicja w "Jak być kochaną" Wojciecha Jerzego Hasa i Honorata z "Czterech pancernych i psa", niezapomniana wykonawczyni piosenek kabaretowych, w tym "Przeklnę cię" z kabaretu Starszych Panów, skończyła 80 lat. W 1953 r. Barbara Krafftówna zadebiutowała w filmie Jana Rybkowskiego, epizodem w "Sprawie do załatwienia". Krytycy filmowi uważają, że najlepsze swoje role zagrała u Wojciecha Jerzego Hasa - m.in. w "Złocie" (1961) i "Rękopisie znalezionym w Saragossie" (1964).

- W wieku 89 lat Zofia Jaremowa - wybitna artystka teatru, reżyserka i scenografka, współzałożycielka i wieloletnia dyrektorka Teatru Lalki, Maski i Aktora Groteska w Krakowie. W 1945 r. wraz z mężem założyła Teatr Lalki Maski i Aktora w Krakowie. W latach 1949-1975 była dyrektorem Groteski. Przez lata współtworzyła wizję artystyczną tego teatru, nie tylko jako jego dyrektor, ale także jako scenograf i reżyser.

- Zmarła aktorka Wanda Koczeska. Miała 71 lat. Ukończyła stołeczną Państwową Wyższą Szkołę Teatralną. W latach 1959-68 występowała w stołecznym Teatrze Ateneum, później dołączyła do zespołu Teatru Kwadrat (1974-87), Teatru Narodowego (1987-90) i Teatru Na Woli (1990-92).Jej pierwszą filmową rolą była Agnieszka w filmie "Rancho Texas" w reż. Wadima Berestowskiego. Później wystąpiła także m.in. w "Niewinnych czarodziejach" Andrzeja Wajdy (1960) i "Dziewczętach z Nowolipek" Barbary Sass (1985).

Na zdjęciu: Jerzy Grotowski (1933-1999)

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x